Comparative Law Researches

Comparative Law Researches

Resolving Conflict of Laws in Claims of Foreign Couples with Different Nationalities; the "Common Domicile" Approach in Iranian and French Law

Document Type : Original Research

Authors
Mohammad Amini 1
Manouchehr Tavasolli 2
Alireza Arashpour 3
1 Ph. D in Private Law, University of Isfahan, Isfahan, Iran
2 Associate Professor in Public Law, Department of Law, University of
3 Associate Professor in International Law, Department of Law, University of Isfahan, Isfahan, Iran
10.48311/clr.2025.27949
Abstract
Nowadays, according to the need to respect the will of individuals, many regulations and international conventions are amended. Among the articles of the Civil Code of Iran, which states one of the rules of conflict resolution, is Article 963, which refers the resolution of disputes arising from personal and financial relationships of foreign couples with different citizenships to the law of the country of the man's nationality. In other words, in this article, according to the ruling spirit of the civil law, which states that the man is the head of the family, which many articles of the law have been drafted, he imposes the national law of the man on the woman. But the basic question of the current research is whether the legislator can, by adhering to this principle that is related to Islamic rights, establish regulations for foreigners who are not even Muslims in many cases and prefer the law of one of them over the other? The authors, using a descriptive-analytical approach, first briefly examine the legal-jurisprudential scope of the husband's headship over the family, which has an effective contribution to the decision-making of the following sections, then analyze Article 963 of the Civil Code, and finally examine the law of France, which accepts the rule of common residence in such cases. It is clear that in Iranian law, there is a possibility of amending the conflict resolution rule of Article 963, and this change is not contrary to jurisprudence.






 
Keywords
Article 963 of the Civil Code
Foreign Couple
Nationality
Common Domicile

Subjects

7. منابع
7-۱) منابع فارسی
الف) کتاب‌ها
1.   ابراهیمی، نصرالله (1390). حقوق بین‌الملل خصوصی، تهران: سمت.
2.   ارفع‌نیا، بهشید (1376). حقوق بین الملل خصوصی، تهران: انتشارات بهتاب، جلد دوم.
3.   الماسی، نجادعلی (1389). حقوق بین الملل خصوصی، تهران: میزان.
4.   امامی، سید حسن (1368).  حقوق مدنی، تهران: انتشارات اسلامیه، جلد چهارم.
5.   جعفری، محمد تقی (1361). ترجمه و تفسیر نهج البلاغه، تهران: دفتر نشر و فرهنگ اسلامی.
6.   جوادی آملی، عبداالله (1387). زن در آیینه جلال و جمال، قم: نشر اسراء.
7.   جوادی ‌آملی، عبدالله (1369). زن در آیینه‌ی جلال جمال، مرکز نشر فرهنگی رجاء.
8.   حبیب‌زاده، طاهر (1395). حقوق بین الملل خصوصی – بایسته‌های تعارض قوانین به زبان ساده، تهران: انتشارت خرسندی.
9.   درایتی، احمد (1395). مستند فقهی قانون مدنی، تهران: داد و دانش، جلد یازدهم.
10.            سلجوقی، محمد (1377). حقوق بین الملل خصوص – تعارض قوانین، تهران: نشر دادگستر، جلد دوم.
11.             شریعت باقری، محمدجواد (1395). حقوق بین الملل خصوصی، تهران: میزان.
12.             شیخ‌الاسلامی، سید محسن (1384). حقوق بین الملل خصوصی، تهران: گنج دانش.
13.             صفایی، سید حسین و اسدالله امامی (1386). مختصر حقوق خانواده، تهران: میزان.
14.             صفایی، سید حسین و اسدالله امامی (1393). مختصر حقوق خانواده، تهران: میزان.
15.             فدوی، سلیمان (1385). تعارض قوانین، تهران: طرح نوین اندیشه.
16.             کاتوزیان، ناصر (1385). حقوق مدنی خانواده )نکاح  و طلاق)، تهران: شرکت سهامی انتشار، جلد اول.
17.             کاتوزیان، ناصر (1377). مبانی حقوق عمومی، تهران: نشر دادگستر.
18.             کار، مهرانگیز (1378). رفع تبعیض از زنان، نشر قطره.
19.             کولیر، جان جی (1394).  تعارض قوانین، ترجمه حسین حقیقی، تهران: خرسندی.
20.             محقق داماد، سید مصطفی (1379). حقوق خانواده (نکاح و انحلال آن)، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی تهران.
21.             مکارم شیرازی، ناصر (1424ق). کتاب النکاح‌، قم: مدرسه الامام على بن ابى طالب (ع)، جلد ششم.
22.             مکارم شیرازی، ناصر (1374ش). تفسیر نمونه، تهران: دار‌الکتب الاسلامیه‌، جلد چهارم.
23.             نصیری، محمد (1391). حقوق بین‌الملل خصوصی، تهران: انتشارات آگاه، جلد دوم.
 
ب) پایان‌نامه‌ها
24.             نیساری، خدیجه (1392). «تعارض قوانین در مورد ازدواج و طلاق فرانسه»، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه گیلان.
 
ج) مقالات
25.  الماسی، نجادعلی (1380). «تعارض چند قانون ملی در مورد ازدواج و طلاق»، دوفصلنامه علمی حقوق تطبیقی (نامه مفید)، شماره 26، صص 5 - ۳۰.
26.  الشریف، محمدمهدی و علی نوریان (1396). «ریاست و قوّامیت شوهر بر زن در فقه و حقوق ایران»، فصلنامه علمی آراء، 2(4)، صص 38 – 57.
27.  باب‌الحکمی، محمد و فرهاد پروین (1403). «امکان‌سنجی حاکمیت اراده در حقوق حاکم بر احوال شخصیه»، پژوهش‌های حقوقی، 23(58)، صص 459 - ۴۸۴.
28.  بداغی، فاطمه (1383). «ازدواج و تابعیت زن ایرانی»، مطالعات راهبردی زنان، شماره 24.
29.  پروین، فرهاد و وحیده حسینی (1392). «شرایط، قلمرو و آثار فقهی و حقوقی ریاست زوج در رابطه با زوجه»، پژوهش حقوق خصوصی، 1(3)، صص 65 – 94.
30.  توسلی نائینی، منوچهر و عبدالواحد افضلی (1394). «تحولات حقوقی ناشی از ازدواج‌های چند‌ملیتی در پرتو تحولات تابعیت مضاعف، با رویکردی به قوانین تابعیت ایران»، مطالعات حقوق خصوصی، 45(3)، صص 413 – 429.
31.  توسلی نائینی، منوچهر و رؤیا پورمراد (1396). «اصل وحدت تابعیت زوجین در حقوق ایران، بریتانیا و کنوانسیون‌های بین‌المللی»، پژوهش حقوق خصوصی، 6(20)، صص 9 -33.
32.  خمامی‌زاده، فرهاد (1387). «تعارض قوانین ـ تعریف و جایابی عامل ارتباط»، آموزه‌های حقوق کیفری، 5(28)، صص ۳۷ - ۵۶.
33.  دانش‌پژوه، مصطفی (1395). «تأملی در قلمرو ماده 963 قانون مدنی و شمول آن نسبت به آثار نکاح زن ایرانی با مرد خارجی»، مطالعات حقوق خصوصی، ۴۶(۱)، صص 41 – 61.
34.  دانش‌پژوه، مصطفی (1398). «مطالعه انتقادی مقررات مربوط به تعارض قوانین در احوال شخصیه از منظر فقه و حقوق»، پژوهش‌نامه انتقادی متون و برنامه‌های علوم انسانی، 19(12)، صص 193 - ۲۱۵.
35.  رحمانی‌نژاد، معصومه (1398). «تعارض قوانین ازدواج و طلاق در حقوق فرانسه و ایران»، ماهنامه آفاق علوم انسانی، شماره ۲۷، صص 39 – 54.
36.  سروی مقدم، مصطفی (1383). «مروری بر تفاوت تابعیت، شهروندی و دیگر واژگان مشابه در حقوق ایران، بریتانیا، آمریکا و فرانسه». پژوهش‌های حقوق تطبیقی، ۸ (۳)، صص ۱ - ۱۶.
37.  علیزاده، زینب (بی‌تا). «زن در خانواده و جامعه»، جلد 92، فصلنامه معارف اسلامی،
دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
38.  قربان‌نیا، ناصر و معصومه حافظی (1390). «تصویر ریاست مرد بر خانواده در آیینه وحی»، حقوق اسلامی، 8(31)، صص 33 - ۶۱.
39.  محقق داماد، سید مصطفی؛ شاهمرادی زواره، مهرانگیز؛ سیفی، غلامعلی و اسدالله یاوری (1403). «ملاحظات رویکرد کمال‌گرایی در تقنین مقررات مرتبط با نهاد خانواده در ایران و فرانسه»، مطالعات حقوق تطبیقی، 15(2)، صص 731 - ۷۵۰.
40.  مقدادی، محمدمهدی (1381). «ریاست مرد در رابطه زوجیت»، نامه مفید، شماره 33، صص 105 – 132.
41.  مقصودی، رضا (1394). «جایگاه حاکمیت اراده در قانون حاکم بر طلاق در قوانین موضوعه و اسناد بین‌المللی»، فقه و حقوق خانواده (ندای صادق)، 20(63)، صص 167 - ۱۸۶.
42.  هدایت‌نیا، فرج الله (1385). «اشتغال زنان و مصلحت خانواده در قانون مدنی»، مطالعات راهبردی زنان، شماره 34، صص 7 – 46.
43.  یگانه، وحید و روح‌الامین حجتی کرمانی (1398). «اصل حاکمیت اراده و بروز آن در قواعد حل تعارض در نظام حقوقی ایران و چین»، پژوهش‌های حقوقی، 18(37)، صص 239 - ۲۶۰.
 
د) دروس خارج فقه
44.  سبحانی، جعفر (1396). درس خارج فقه، مورخ 7 و 8 و 9/12/1396،  به نشانی: https://www.eshia.ir
45.  مظاهری، حسین (1392). درس خارج فقه: http://www.almazaheri.ir
 
2-7) منابع عربی
الف) کتاب‌ها
46. قرآن کریم
47. حائری، سید کاظم ( 1415 ). القضاء فی الفقه الاسلامی، قم: مجمع الفکر الاسلامی.
48. حسینی، محمد رشید بن علی (1990م). تفسیر المنار، الهیئة المصریة العامة للکتاب.
49. سبزواری، سید عبدالاعلی (بی‌تا). مهذب الاحکام فی بیان الحلال و الحرام، قم: دارالتفسیر.
50. شیخ صدوق (1413ق). من لا یحضره الفقیه، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‌، جلد چهارم.
51. طباطبایی، سید محمدحسین (1402). المیزان فی تفسیر القرآن، قم: دارالکتب الاسلامیه، جلد چهارم.
52. طبرسی، فضل بن حسن ( 1415 ). مجمع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، جلد سوم.
53. طوسی، محمد بن حسن ( 1389 ). التبیان فی تفسیرالقرآن، بیروت: داراحیاء التراث العربی، جلد سوم.
54. فضل‌الله، سید محمدحسین ( 1421 ). تأملات اسلامیه حول المرأه، بیروت: دارالملاک.
 
3-7) منابع انگلیسی و فرانسوی
A) Books
55.   Batiffol (1953). Revue critique de droit international prive, paris.
56.   Batiffol, H. et Lagarde. (1981). Droit international prive, 7ee d, L.G.D.J.
57.   Gutman, Daniel. (2009). Driot international prive
58.   Henri Batiffol et Paul Lagarde. droit international prive T. 1 et.
59.   House of Lords (2006), European Union Committee 52nd Report of Session 2005-06, Rome III—choice of law in divorce, Published by the Authority of the House of Lords London: The Stationery Office Limited.
60.   Loussouarn, Y.et Bourel. (1988). Droit international prive, 3ee d, Dalloz.
61.   Mayer. (1998). Droit international prive, 6ee d, Montchrestien.
62.   Ruhl, Gisela, Choice of Law by the Parties, 2012, Jürgen Basedow, Klaus Hopt & Reinhard Zimmermann (eds), Max Planck Encyclopedia of European Private Law, Oxford University Press.
 
B) Articles
63.   Bedel Girou de Buzareingues, F. (2007), Le Droit de la Famille, Evolution ou Révolution, Academie des sciences et lettres de Montpollier, Séance du 09/01/2006, conf. n 3932, Bull 37, pp 3 – 20.
64.   Bix, H .Brian (2002), Choice of Law and Marriage: A Proposal, Family Law Quarterly, Volume 36, Number 2, pp 255 – 271.
65.   Franzina, Pietro (2011) The Law Applicable To Divorce and Legal Separation under Regulation(EU) No. 1259/2010, 2011, Cuadernos de Derecho Transnacional, Vol. 3, Nº 2, pp. 85-129 ISSN 1989-4570 - www.uc3m.es/cdt
66.   Haladova, Hana (2011), Habitual Residence in Brussels II Bis, COFOLA: the Conference Proceedings, 1. Edition. Brno: Masaryk University, pp 1 -4, Available at www.ssrn.com
 
[In Persian]:
A) Books
67.   Almasi, Nejad Ali (2010). Private International Law, Tenth Edition, Tehran, Mizan.
68.   Arfa Nia, Behshid (1997). Private International Law, Volume 2, Second Edition, Tehran, Behtab Publications.
69.   Collier, John J. (2015). Conflict of Laws (Translated by Haghighi, Hossein), First Edition, Tehran: Khorsandi Publications.
70.   Derayeti, Ahmad (2016). Jurisprudential Document of Civil Law, Volume 11, First Edition, Tehran, Dad and Danesh Publications.
71.   Ebrahimi, Nasrollah (2011). Private International Law, Tehran, Samt Publications.
72.   Emami, Sayyed Hassan (1989). Civil Law, Volume 4, Fifth Edition, Tehran, Islamia Publications.
73.   Fadavi, Soliman (2006). Conflict of Laws, Tehran: Tarh Novin Andisheh Publications.
74.   Habibzadeh, Taher (2016). Private International Law – The Essentials of Conflict of Laws in Plain Language, First Edition, Tehran, Khorsandi Publications.
75.   Jafari, Mohammad Taghi (1982). Translation and Commentary of Nahjul Balagha, Tehran, Islamic Culture and Publishing Office.
76.   Javadi Amoli, Abdullah (2008). Woman in the Mirror of Beauty and Dignity (Splendor), Qom, Israa Publications.
77.   Kar, Mehrangiz (2000). Eliminating Discrimination Against Women, First Edition, Ghatre Publications.
78.   Katouzian, Naser (2006). Civil and Family Law, Volume 1, Seventh Edition, Tehran, Publisher of the Joint Stock Company.
79.   Katouzian, Naser (2008). Fundamentals of Public Law, First Edition, Tehran, Dadgostar Publications.
80.   Makarem Shirazi, Nasser (1995). Tafsir Nemone, Thirty-Second Edition, Tehran, Islamic Books Publishing Center.
81.   Makarem Shirazi, Nasser (2003). Book of Marriage, First Edition, Qom, Imam Ali (PBUH) School.
82.   Mazaheri, Hossein (2013). Lessons outside jurisprudence, at: http://www.almazaheri.ir/
83.   Mohaghegh Damad, Seyyed Mustafa (2010). Family Law (Marriage and its Dissolution), Seventh Edition, Tehran, Tehran Islamic Studies Publishing Center.
84.   Neysari, Mohammad (1991 - 2012). Private International Law, Twenty-Sixth Edition, Tehran, Agah Publications.
85.   Safaei, Seyyed Hossein. Emami, Asadollah (2007). A Brief History of Family Law, Twelfth Edition, Tehran, Mizan Publications.
86.   Safaei, Seyyed Hossein. Emami, Asadollah (2014). A Brief History of Family Law, Forty-Fourth Edition, Tehran, Mizan Publications.
87.   Saljooghi, Mohammad (2018). Private International Law – Conflict of Laws, Volume 2, First Edition, Tehran, Dadgostar Publications.
88.   Shariat Bagheri, Mohammad Javad (2016). Private International Law, First Edition, Tehran, Mizan Publications.
89.   Sheikholsamami, Seyyed Mohsen (2005). Private International Law, First Edition, Tehran, Ganj Danesh Publications.
90.   Sobhani, Jafar (2017). Lessons outside jurisprudence, at https://www.eshia.ir
 
B) Dissertations
91.   Nissari, Khadija (2013). Conflict of Laws on Marriage and Divorce in France (Master's Thesis), University of Guilan.
 
C) Articles
92.   Alizadeh, Zeinab (undated). "Women in the Family and Society", Islamic Education Magazine, Volume 92, Qom, Islamic Propaganda Office of Qom.
93.   Almasi, N. A. (2001). “CONFLICT OF SEVERAL NATIONAL LAWS IN THE FIELD OF MARRIAGE AND DIVORCE”, Journal of Comparative Law, 0(1), 5-30.
94.   Al-Sharif, Mohammad Mahdi. Noorian, Ali. (2017). “Headship and authority of husband over wife in Iranian jurisprudence and law”, Ara Scientific Journal, 2(4), 38 – 57.
95.   Babolhekami, M. and Parvin, F. (2024). “Feasibility of the authority of will in the rights governing the personal status”, Journal of Legal Research, 23(58), 459-484.
96.   Bodaghi, Fatemeh (2004). “Marriage and Nationality of Iranian Women”, Journal of Strategic Women’s Studies, 24, 1- 29.
97.   Daneshpajooh, M (2019). “A Critical Study of the Regulations Regarding the Conflict of Laws in Personal Status from the Perspective of Jurisprudence and Law”, Journal of Critical Research in Humanities Texts and Programs, 19(12), 193-215.
98.   Daneshpajooh, M. (2016). “CONTEMPLATION ON THE CONCEPT AND SCOPE OF ARTICLE 963 OF THE CIVIL CODE AND ITS INCLUSION FOR THE EFFECTS OF MARRIAGE OF AN IRANIAN FEMALE WITH A FOREIGN MALE”, Journal of Private Law Studies (Law Quarterly), 46(1), 41-61.
99.   Ghorbannia, N. and Hafezi, M. (2012). "Family Management by Husband as Mirrored by Revelation", Journal of Islamic Law, 8(31), 33-61.
100. Hedayatnia, Farajollah (2006). “Women’s Employment and Family Expediency in Civil Law”, Journal of Strategic Women’s Studies, 34, 7 – 46.
101. Khomamizadeh, Farhad (2008). "Conflict of Laws - Definition and Location of the Connecting Factor", Journal of Criminal Law Doctrines, 5(28), 37-56.
102. Maghsodi, R. (2016). "The Status of the Jurisdiction of Will in Divorce Law, Statutory Laws and International Documents", Biannual Journal of Family Law and Jurisprudence, 20(63), 167-186.
103. Meghdadi, M. M. (2003). “MAN'S PRESIDENCY IN MATRIMONIAL RELATIONSHIP”. Journal of Comparative Law, 0(3), 105-132.
104. Mohaghegh Damad, S. M., Shahmoradi Zavareh, M., Seifi, G. and Yavari, A. (2024). “Considerations on the Perfectionism Approach in Family Legislation in ‎Iran and France”, Comparative Law Review, 15(2), 731-750.
105. Parvin, F. and Hosseini, V. (2013). “Husband Mastery over Wife, Legal Effects as per the Islamic Jurisprudence, Conditions and Limits”, Private Law Research, 1(3), 65-94.
106. Rahmani Nejad, Masoumeh (2019), "Conflict of Marriage and Divorce Laws in French and Iranian Laws", Afaq Humanities Monthly, 27, 39 – 54.
107. Sarvi Moghadam, Mustafa (2004), “A Review of the Differences Between Nationality, Citizenship, and Other Similar Terms in Iranian, British, American, and French Law.” Comparative Law Research, 8(3), 1-16.
108. Tavassoli Naini, M. and Afzali, A. (2015). “Legal developments arising from the multi-national marriages in the light of development of dual nationality with an approach to Iranian Nationality Laws”, Law Quarterly, 45(3), 413-429.
109. Tavassoli Naini, M. and Roya Pourmorad (2017). “The principle of unity of nationality in Iranian, Britain law and international Conventions”, Private Law Research, 6(20), 9-33.
110. Yeganeh, V. and Hojjati Kermani, R. (2019). “Sovereignty of the Wills and its Advent in the Rules of Conflict of Laws in the Iranian and Chinese Legal Systems”, Journal of Legal Research, 18(37), 239-260.
 
[In Arabic]:
A) Books
111. Fadlullah, Seyyed Mohammad Hossein (2000). Islamic Reflections on Al-Marah, Beirut, Dar al-Malak.
112. Haeri, Seyyed Kazem (1994). judgment fi Fiqh al-Islami, Qom, Majma' al-Fakr al-Islami.
113. Hosseini, Mohammad Rashid (1990). Tafsir al-Manar, Egyptian General Authority of the Book.
114. Sabzevari, Seyyed Abdul Ali (no date). Mohazabb al-Ahkam, Qom, Dar al-Tafsir.
115. Sheikh Sadouq (1992). Man La Yahzarah al-Faqih, Volume 4, 2nd edition, Qom, Islamic Publications Office.
116. Tabarsi, Fazl bin Hasan (1994). Majma ol-Bayan fi Tafsir al-Qur'an, vol. 3, Beirut, Al-Alami Institute for Publications.
117. Tabatabayi, Seyyed Mohammad Hossein (1981). Al-Mizan fi Tafsir al-Qur'an, vol. 4, Qom, Dar al-Kitab al-Islamiya.
118. Toosi, Mohammad (2010). Al-Tabyan fi Tafsir al-Qur'an, vol. 3, Beirut, Darahiya al-Trath al-Arabi.