پژوهش های حقوق تطبیقی

پژوهش های حقوق تطبیقی

قابلیت واگذاری عواید اعتبار اسنادی در نظام حقوقی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه حقوق تجارت بین الملل، مالکیت فکری و فضای مجازی، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی
10.48311/clr.2025.116827.82779
چکیده
یکی از طرق مؤثر تأمین­مالی تجارت، سازوکار واگذاری عواید اعتبار اسنادی است که در ماده 39 یو.سی.پی 600 انعکاس یافته است. گرچه این ماده چنین سازوکاری را به رسمیت شناخته است، اما اجرای آن را منوط به قانون حاکم بر اعتبار نموده است. در فرضی که اعتبار تابع قانون ایران باشد، این پرسش­ها مطرح می‌شود که آیا در نظام حقوقی ایران واگذاری عواید اعتبار مجاز است؟ در چه قالب حقوقی می‌توان آن را توصیف نمود و آیا رضایت بانک گشایش‌کننده شرط صحت آن است؟ طبق یافته‌های پژوهش حاضر، واگذاری عواید در قالب عقد خرید دین قابل توصیف است که در آن رضایت بانک شرط تحقق آن نیست. ضمناً ممنوعیت تنزیل اعتبارات اسنادی ارزی مندرج در بخش اول مقررات ارزی کشور فاقد وجاهت قانونی است، زیرا بانک مرکزی خارج از حدود صلاحیت خود عمل نموده و این ممنوعیت در تضاد با قواعد موجد حق می‌باشد که سلب آن نیازمند مصوبه قوه­ مقننه است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

1-6) فارسی
الف) کتب
1.        السان مصطفی (1399). حقوق بانکی، چاپ هشتم، تهران: انتشارات سمت.
2.        امامی سید حسن (1364). حقوق مدنی، جلد اول، چاپ پنجم، تهران: انتشارات اسلامیه.
3.        امامی سید حسن (1387). حقوق مدنی، جلد دوم، چاپ بیستم، تهران: انتشارات اسلامیه.
4.        بناء نیاسری، ماشاء‌الله (1399). حقوق اعتبارات اسنادی (تجاری و تضمینی)، جلد دوم، چاپ دوم، تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهش­های حقوقی شهر دانش.
5.        جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1352). دوره حقوق مدنی: عقد ضمان، چاپ اول، تهران: شرکت سهامی کتاب­های جیبی.  
6.        جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1353). دوره حقوق مدنی: عقد حواله، تهران: انتشارات دانشگاه ملی ایران.
7.        سلطانی، محمد (1390). حقوق بانکی، تهران: میزان.
8.          شهیدی، مهدی (1368). سقوط تعهدات، چاپ اول، تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.
9.        کاتوزیان، ناصر (1374). حقوق مدنی: نظریه عمومی تعهدات، تهران: نشر یلدا.
10.     کاتوزیان، ناصر (1401). دوره مقدماتی حقوق مدنی: درس­هایی از عقود معین، جلد دوم، چاپ سی‌و‌پنجم، تهران: گنج دانش.
 
ب) مقالات
11.    آرین، محمد (1400). «تأثیر تقلب بر حقوق انتقال‌گیرنده عواید حاصل از اعتبار اسنادی در نظام حقوقی ایران با تحلیل تطبیقی یک پرونده قضایی»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 85، شماره 114، صص 1 26.
12.    حسینی، سید محمدرضا و ربیعا اسکینی (1393). «‌بررسی ماهیت حقوقی انتقال اعتبار در مقررات متحدالشکل اعتبارات اسنادی اتاق بازرگانی بین‌المللی (UCP۶۰۰)»، پژوهش‌های حقوق تطبیقی، دوره 18، شماره ۲، صص 49 70.
13.    خوئینی، غفور؛ قربانیان، حسین و امیرحسین پیله‌ور ستاری (1391). «بررسی واگذاری عواید اعتبار در مقررات اعتبارات اسنادی UCP500) و UCP600 و ISP98 و URDG758 و (UCC و کنوانسیون سازمان ملل متحد راجع به ضمانت‌نامه‌های مستقل و اعتبارات اسنادی تضمینی»، مجله حقوقی بین‌المللی، دوره 30، شماره 48، صص 151 182.
14.    ساعی، محمدهادی (1386). «وضعیت تضمینات پس از انتقال طلب یا انتقال دین»، پژوهشنامه حقوق اسلامی، دوره 8، شماره 2، صص 151 186.
15.    شهبازی‌نیا، مرتضی و شهرزاد اونق (1392). «تحلیل ماهیت حقوقی و مشروعیت تنزیل اسناد تجاری بر مبنای ماهیت بسیط و مرکب در فقه و اندیشه‌های حقوقی»، پژوهش‌های حقوق تطبیقی، دوره 17، شماره 1، صص 99 120.
16.    صالحی مازندرانی، محمد و فرهاد بیات (1393). «تبیین ماهیت حقوقی انتقال اعتبار از طریق نظام بانکی»، پژوهش حقوق خصوصی، دوره 2، شماره 6، صص 33 61.
17.    فصیحی‌زاده، علی­رضا؛ حسینی خاتون آبادی، سید نصیر و محمدامین فصیحی‌زاده (1400). «تحلیل دوگانگی انتقال طلب و تبدیل تعهد به اعتبار متعهدٌله در حقوق ایران»، پژوهش­های حقوقی، دوره 20، شماره 47، صص 195 217.
18.    مبین، حجت و امین امیرحسینی (1394). «بررسی فقهی و حقوقی ماهیت تنزیل اسناد تجاری با تأکید بر مقررات بانکی کشور»، دانشنامه حقوق اقتصادی، دوره 22، شماره 7، صص 94 127.
19.    مسعودی، علی­رضا (1399-1400). «نقد و بررسی مقاله تأثیر تقلب بر حقوق انتقال­گیرنده عواید حاصل از اعتبار اسنادی در نظام حقوقی ایران با تحلیل تطبیقی یک پرونده قضایی»، مجله حقوق بانکی، دوره 8-9، شماره 18-19، صص 89 99.
20.     مومنی، خسرو (1401). «واکاوی احکام عقد حواله با رویکردی نقّادانه به موضع قانون مدنی»، مطالعات حقوقی، دوره 14، شماره 2، صص 343 372.
21.     میرزانژاد جویباری، اکبر (1393). «انتقال طلب و آثار آن»، فصلنامه رأی: مطالعات آرای قضایی، دوره 3، شماره 9، صص 79 87.
 
پ) وبگاه‌های خبری
22.    خبرگزاری ایسنا، متن کامل گزارش سازمان بازرسی کل کشور درباره پرونده فساد عظیم بانکی، کد خبر 90122103068، مورخ 21 اسفندماه 1390.
Available at https://www.isna.ir/news/90122103068 (last visited on Sep. 28, 2025)
23.    خبرگزاری میزان، افتتاح رسمی دادسرای جرایم پولی و بانکی در اسفند ماه امسال، کد خبر: ۱۳۶۵۴۱، مورخ 28/11/1394.
Available at https://www.mizanonline.ir/000ZWH (last visited no Sep. 29, 2025)
24.    روزنامه دنیای اقتصاد، پس‌لرزه فساد در گشایش اعتبارات بانکی، روزنامه شماره ۲۴۹۴، شماره خبر۴۲۳۷۶۵، مورخ 8/8/1390.
Available at https://donya-e-eqtesad.com/fa/tiny/news-423765 (last visited on Sep. 28, 2025)
25.    روزنامه دنیای اقتصاد، روش مقابله با انحراف ال‌سی‌های ریالی (متن مصاحبه با معاون وقت اداره مطالعات و مقررات بانک مرکزی)، روزنامه شماره 2816، شماره خبر ۵۲۵۱۲۰، مورخ 3/10/1391.
Available at https://donya-e-eqtesad.com/fa/tiny/news-525120 (last visited on Sep. 28, 2025).