شناسایی ماهیت، آثار و ضمانت اجرای ختم دادرسی در فرآیند دادرسی مدنی ایران (با مطالعه تطبیقی نظام حقوقی فرانسه و کامن لا)

انصاری, علی; کربلایی پازکی, محمد

doi:10.48311/clr.2026.118236.82797

شناسایی ماهیت، آثار و ضمانت اجرای ختم دادرسی در فرآیند دادرسی مدنی ایران (با مطالعه تطبیقی نظام حقوقی فرانسه و کامن لا)

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقالات علمی پژوهشی

نویسندگان

علی انصاری ¹

محمد کربلایی پازکی ²

¹ دانشگاه علامه طباطبائی

² میدان نامجو، خیابان شیخ صفی، کوچه گلپایگانیها، کوچه شهید بهزاد نوری، پلاک 9 واحد 3

10.48311/clr.2026.118236.82797

چکیده

ختم دادرسی، مرحله‌ای است که دادگاه آمادگی صدور رأی قاطع را اعلام می‌کند و نقشی محوری در کارایی دادرسی دارد. مهم‌ترین آثار آن، صدور رأی و عدم استماع ادله جدید است. این پژوهش نشان می‌دهد که ماهیت حقوقی این نهاد در نظام حقوقی ایران به دلیل نبود تصمیم قضایی مستقل و مدون مبهم است و در مرز میان عمل اداری و قضایی قرار دارد. همچنین، غیرقابل عدول بودن آن ممکن است با اصول دادرسی منصفانه تعارض داشته باشد. در مقابل، حقوق فرانسه با «قرار ختم تحقیق» و نظام کامن‌لا با رویکرد «مدیریت پرونده» انعطاف بیشتری دارند و امکان بازگشایی دادرسی در شرایط خاص را فراهم می‌کنند. این تحقیق با بررسی چالش‌هایی مانند سوءاستفاده احتمالی از این نهاد و ضرورت کارایی و عدالت، اصلاح ماده ۲۹۵ قانون آیین دادرسی مدنی ایران و پیش‌بینی «قرار ختم دادرسی» قابل تعدیل را پیشنهاد می‌دهد.

کلیدواژه‌ها

ختم دادرسی

ختم رسیدگی

قرار ختم تحقیق

دادرسی منصفانه

مدیریت پرونده

حقوق تطبیقی

موضوعات