پژوهش های حقوق تطبیقی

پژوهش های حقوق تطبیقی

نقش فناوری بلاکچین در حفاظت از اسرار تجاری و استنادپذیری آن در محاکم قضایی

نوع مقاله : مقالات علمی پژوهشی

نویسندگان
پارسا رضایی 1
محمود باقری 2
1 کارشناسی ارشد حقوق تجاری اقتصادی بین‌المللی، گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانشیار گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.48311/clr.2026.101687.0
چکیده
فناوری بلاکچین به‌عنوان سامآن‌های امن، غیرمتمرکز و همتا‌به‌همتا، بستری مناسب برای ذخیره و صیانت از اسرار تجاری فراهم می‌آورد. با پیشرفت فناوری، شتاب انتقال اطلاعات و تحرّک کارکنان میان شرکت‌ها، ابزارهای سنتی نظیر قراردادهای عدم افشا و تعهدات محضری کارآیی لازم را برای جلوگیری از افشای اطلاعات محرمانه از دست داده‌اند. این امر نه‌تنها افشای اسرار تجاری را افزایش داده، بلکه اثبات مالکیت و شرایط حقوقی این دارایی‌ها را نیز به چالشی جدی تبدیل کرده است. این مقاله قابلیت‌ بلاکچین را در حفاظت از اسرار تجاری و استنادپذیری آن به‌عنوان دلیل الکترونیکی در برخی محاکم بررسی می‌کند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که بلاکچین با ثبت غیرقابل‌تغییر و توزیع‌شده، راهکاری مؤثر برای مدیریت اسرار تجاری در عصر دیجیتال ارائه می‌دهد.
کلیدواژه‌ها
اموال فکری
حق انحصاری
فرمول سری
دانش فنی
هش
موضوعات
 
6. منابع
1-6) منابع فارسی
الف) کتاب­ها
1. امامی، نورالدین (1371). حقوق مالکیت فکری ، ج 2 و 3، تهران: رهنمون نشریه مدرسه عالی شهید مطهری.
2. امامی، نورالدین (بی.تا). حقوق مالکیت صنعتی، تهران: نشر میزان.
3. رهبری، ابراهیم (1392). حقوق اسرار تجاری، چاپ دوم، تهران: انتشارات سمت.
4. کاتوزیان، ناصر (1401). دوره مقدماتی حقوق مدنی (اموال  و مالکیت)، تهران: نشر میزان.
5. میرحسینی، حسن (1396). مقدمه­ای بر حقوق مالکیت معنوی، تهران: نشر میزان.
 
ب) مقالات
6. احمدی  لاشکی، حمیدرضا، ابهری، حمید و عباس مقدری امیری (1402). «ادله الکترونیکی اثبات دعوا در دادرسی اداری و مدنی در ایران و فقه امامیه»، نشریه پژوهش­های نوین حقوق اداری، شماره 16، صص 179-202. Doi: 10.22034/mral.2023.1972392.1403
7. السان، مصطفی و محمدرضا منوچهری (1397). «ارزیابی اصالت ادله الکترونیکی و ارزش اثباتی آن‌ها»، نشریه مطالعات حقوقی، دوره 10، شماره 2، صص 30 – 51. 10.22099/jls.2018.28058.2765   DOI:
8. السان، مصطفی (1384). «حقوق اسرار تجاری در عصر فناوری اطلاعات»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 69، شماره 50 و 51، صص 273 – 312.
9. انصاری، باقر (1401). «حمایت از اسرار تجاری در برابر افشای غیر مجاز»، نشریه پژوهش حقوق خصوصی، شماره 41، صص 42 – 82.
10. باقری، محمود و مریم گودرزی (1388). «مقایسه نظام حمایتی اسرار تجاری  و نظام حق اختراع»، نشریه مطالعات حقوق خصوصی، سال 39، شماره 1، صص 41 – 62.
11. رضوی، سید مهدی (1401). «اسرار تجاری درحقوق استارت­آپ­ها»، هفتمین همایش بین­المللی فقه، حقوق، وکالت و علوم اجتماعی، تهران.
12. شبیری زنجانی، سید حسن، دهقانی، سید احمد و رضا سلطانی (1404). «حمایت از ایده­ها در چهارچوب نظام حقوق اسرار تجاری»، فصلنامه پژوهش­های حقوق تطبیقی، دوره 29، شماره 4، صص 183 – 220.
13. شیاسی، ملیحه (1403). «چالش­های ‌قانونی ‌در‌حفاظت‌ از ‌اسرار‌تجاری ‌در ‌ایران»، سیویلیکا.
14. کلته، عبدالحمید و طاهر اسکندرنژاد (1396). «بررسی حقوق اسرار تجاری در روابط قراردادی و غیر قراردادی در حقوق ایران با نگاه تطبیقی در حقوق آمریکا»، نشریه پژوهش در هنر و علوم انسانی، سال 2، شماره 5، صص 123 – 134.
15. نعیمی، سید مرتضی و مهین سبحانی (1404). «اثر مشترک یا انحصاری؟ حق مالکیت فکری در پارساهای دانشگاهی ایران و دستاورد های پژوهشی ناشی از آن با نگاهی تطبیقی»، فصلنامه پژوهش­های حقوق تطبیقی، دوره 29، شماره 4، صص 119 – 146.
 
پ) اسناد آموزشی
16. حبیب زاده، طاهر (1399). مدرسه حقوق، دوره آموزشی قراردادهای هوشمند.
 قراردادهای هوشمند (Smart Contracts) – مدرسه حقوق
17. حبیب زاده، طاهر (1399). مدرسه حقوق، دوره آموزشی محورهای کلیدی قرارداد انتقال فناوری.
  دوره آموزشی محورهای کلیدی قرارداد انتقال فناوری ،https://schooloflaw.ir/product/%d9%85%d8%ad%d9%88%d8%b1%d9%87%d8%a7%db%8c-%da%a9%d9%84%db%8c%d8%af%db%8c-%d9%82%d8%b1%d8%a7%d8%b1%d8%af%d8%a7%d8%af%d9%87%d8%a7%db%8c-%d8%a7%d9%86%d8%aa%d9%82%d8%a7%d9%84-%d9%81%d9%86%d8%a7%d9%88/
ت) آرای قضایی
18. شرکت با مدیریت آقای ع. در مقابل آقای م. دادنامه شماره 9009970230600174 مورخ08/06/1390، شعبه 1083 دادگاه عمومی تهران و دادنامه شماره 9109970223801715مورخ 20/12/1391 شعبه 39 دادگاه تجدیدنظر استان تهران، سامانه ملی آرای قضایی.
19. شرکت گسترش خدمات تجارت الکترونیک ایرانیان در مقابل خانم م. ال. دادنامه شماره 1323 مورخ26/11/1392، شعبه 1043 دادگاه عمومی تهران و دادنامه شماره 930997022390017مورخ 24/02/1393 شعبه 39 دادگاه تجدیدنظر استان تهران، سامانه ملی آرای قضایی.
ث) قوانین
20. آیین­نامه استنادپذیری ادله الکترونیکی (1393)
21. قانون حمایت از مالکیت صنعتی (1403)
22. قانون تجارت الکترونیک (1382)
 
2-6) منابع انگلیسی
A) Books
23. Elizabet, A. Martin (2003). Dictionary of Law, Oxford University Press.
24. Roush. C (2011). Show Me the Money, Routledge, 2nd Edition.
25. Your Guide to IP in Europe (2019). European IP helpdesk, United Nations,1-31.
 
B) Articles
26. Aparnaa Balamurali (2018). “Blockchain Vs. The Law: Can Blockchain And Data Privacy Co-Exist?”, King's College London, pp. 1-53.  Microsoft Word - Aparnaa Balamurali Mostert_Y23437_60.docx
27. David R. Hannah (2006). “keeping trade secrets secret, MIT Sloan Management Review”, https://www.researchgate.net/profile/David-Hannah-4/publication/291767953_Keeping_trade_secrets_secret/links/56cd50b908ae4d8d6496ca0e/Keeping-trade-secrets-secret.pdf
28. De Filippi, Primavera; Wray, Chris; Sileno, Giovanni ( 2021). “Smart contracts”, Internet Policy Review, ISSN 2197-6775, Alexander von Humboldt Institute for Internet and Society, Berlin, 10(2), pp.1-9. DOI: https://doi.org/10.14763/2021.2.1549
29. Dominique Guegan (2017). “Public Blockchain versus Private Blockchain”, Hal Open Science, pp. 1-8,https://shs.hal.science/halshs-01524440v1/document
30. Dyrhovden Sindre (2021). “Blockchain and Trade Secrets: A Match Made in Heaven?”, Kings College London, pp. 1-47. BlockchainandTradeSecretsAMatchMadeinHeaven.pdf
31. Elias.Strehle (2020). “Public Versus Private Blockchains”, Blockchain Research Lab, Max-Brauer-Allee 46, 22765, pp. 1-8. https://www.blockchainresearchlab.org/wp-content/uploads/2020/05/BRL-Working-Paper-No-14-Public-vs-Private-Blockchains.pdf
32. Hauck, Ronny (2021). “Blockchain, Smart Contracts and Intellectual Property.Using distributed ledger technology to protect, license, and enforce intellectual property rights, Legal Issues in the Digital Age”, Research Gate, pp. 17-41. DOI:10.17323/2713-2749.2021.1.17.41
33. Primavera De Filippi, Morshed Mannan, Wessel Reijers (2020). “Blockchain as a confidence machine: The problem of trust & challenges of governance”, ScienceDirect, pp. 1-14. https://doi.org/10.1016/j.techsoc.2020.101284
34. Rui Zhang, Rui Xue, and Ling Liu (2019). “Security and Privacy on Blockchain”, ACM Comput. Surv, 52(3), Article 51.
 
B) Judicial Decisions
35. Hangzhou Huatai Yimei Culture Media Co., Ltd v Shenzhen Daotong Technology Development Co., Ltd. (Case No.: 055078 (2018) Zhe 0192 No. 81)
36. The Supreme People’s Court of The People’s Republic of China, Statement on the admissibility of blockchain evidence (2018).
 
C) Acts
37. AGREEMENT ON TRADE-RELATED ASPECTS OF INTELLECTUAL PROPERTY RIGHTS
38. An act relating to miscellaneous economic developments provisions H.868 (Act 157) § 1913(1) Sec. 1.1.12  (2016).
39. Arizona Revised Statutes, A.R.S. § 44-7061 (Signatures and records secured through blockchain technology; smart contracts).​
40. DEFEND TRADE SECRETS ACT OF 2016.
41. DIRECTIVE (EU) 2016/943 OF THE EUROPEAN PARLIAMENT AND OF THE COUNCIL of 8 June 2016 on the protection of undisclosed know-how and business information (trade secrets) against their unlawful acquisition, use and disclosure.                                                                                                                     
42. Electronic Signatures in Global and National Commerce Act)ESIGN(.
43. Texas Senate Bill 1859 (2019) (recognizing “electronic data systems” including blockchain/DLT for entity recordkeeping)
44. The Economic Espionage Act of 1996.
45. The Uniform Trade Secrets Act (UTSA) was published by the Uniform Law Commission (ULC) in 1979 and amended in 1985.
46. Uniform Electronic Transactions Act(UETA).
47. Vermont Statutes, 12 V.S.A. § 1913 (Blockchain enabling; self-authentication of blockchain records).​
 
[In Persian]:
A) Books
48. Emami, N. (1992). Hoqooq-e Malkiyat-e Fekri, Vol. 2 & 3. Tehran: Rahnamoon Nashr-e Madrese-ye ‘Ali-ye Shahid Motahhari. [In Persian]
49. Emami, N. (n.d.). Hoqooq-e Malkiyat-e San’ati. Tehran: Nashr-e Mizan. [In Persian]
50. Katouzian, N. (2022). Dore-ye Moghaddamati-ye Hoqooq-e Madani (Amval va Malkiyat). Tehran: Nashr-e Mizan. [In Persian]
51. Mirhosseini, H. (2017). Moqaddame-i bar Hoqooq-e Malkiyat-e Ma’navi. Tehran: Nashr-e Mizan. [In Persian]
52. Rahbari, E. (2013). Hoqooq-e Asrar-e Tejari (2nd ed.). Tehran: SAMT Publications. [In Persian]
 
B) Articles
53. Ahmadi Lashaki, H., Abhari, H., & Moghadari Amiri, A. (2023). Adelle-ye Elektroniki-ye Esbat-e Da’va dar Daderesi-ye Edari va Madani dar Iran va Feqh-e Emamiyeh [Electronic Evidence in Administrative and Civil Procedure in Iranian Law and Imamiyyah Jurisprudence]. Modern Research in Administrative Law, 16, 179–202. https://doi.org/10.22034/mral.2023.1972392.1403. [In Persian]
54. Alsan, M., & Manouchehri, M. (2018). Arzyabi-ye Asalat-e Adelle-ye Elektroniki va Arzesh-e Esbati-ye Anha [Authenticity Assessment and Evidentiary Value of Electronic Evidence]. Journal of Legal Studies, 10(2), 30–51. https://doi.org/10.22099/jls.2018.28058.2765. [In Persian]
55. Alsan, M. (2005). Hoqooq-e Asrar-e Tejari dar Asr-e Fanavari-ye Ettela’at [Trade Secrets Law in the Information Technology Era]. Judicial Law Journal, 69(50–51), 273–312. [In Persian]
56. Ansari, B. (2022). Hemayat az Asrar-e Tejari dar Barabar-e Afsha-ye Gheyr-e Mojaz [Protection of Trade Secrets Against Unauthorized Disclosure]. Private Law Research, 41, 42–82. [In Persian]
57. Bagheri, M., & Goodarzi, M. (2009). Moghaye­se-ye Nezam-e Hemayati-ye Asrar-e Tejari va Nezam-e Hoqooq-e Ekhtara’ [Comparing Trade Secret Protection and Patent Systems]. Journal of Private Law Studies, 39(1), 41–62. [In Persian]
58. Kollateh, A., & Eskandarnezhad, T. (2017). Barrasi-ye Hoqooq-e Asrar-e Tejari dar Ravabet-e Gharardadi va Gheyr-e Gharardadi dar Hoqooq-e Iran ba Negah-e Tatbighi bar Hoqooq-e Amrika [Trade Secret Law in Contractual and Non‑contractual Relations in Iranian Law Compared to U.S. Law]. Journal of Research in Art and Humanities, 2(5), 123–134. [In Persian]
59. Naeimi, S. M., & Sobhani, M. (2025). Asar-e Moshtarak ya Enhesari? Hoqooq-e Malkiyat-e Fekri dar Parsaha-ye Daneshgahi-ye Iran va Dastavard-haye Pazhooheshi-ye Nashe az An ba Negah-e Tatbighi [Shared or Exclusive Effect? Intellectual Property Rights in Iranian University Parks and the Resulting Research Outputs: A Comparative View]. Faslname-ye Pazhoohesh-haye Hoquq-e Tatbighi (Comparative Legal Research Quarterly), 29(4). [In Persian]
60. Razavi, S. M. (2022). Asrar-e Tejari dar Hoqooq-e Start-upha [Trade Secrets in Start-up Law]. The 7th International Conference on Jurisprudence, Law, Advocacy and Social Sciences, Civilica. [In Persian]
61. Shiasi, M. (2024). Chaleshha-ye Qanouni dar Hefazat az Asrar-e Tejari dar Iran [Legal Challenges in Protecting Trade Secrets in Iran]. Civilica, 1–6. [In Persian]
62. Shobiri, S. H., Dehqani, S. A., & Soltani, R. (2025). Hemayat az Ideha dar Charchoob-e Nezam-e Hoquq-e Asrar-e Tejari [Protection of Ideas within the Framework of Trade Secrets Law]. Faslname-ye Pazhoohesh-haye Hoquq-e Tatbighi (Comparative Legal Research Quarterly), 29(4). [In Persian]
 
C) Educational Sources
63. Habibzadeh, T. (2020). Madrese-ye Hoqooq, Dore-ye Amoozeshi-ye Gharardadha-ye Hoshmand (Smart Contracts) [Smart Contracts Educational Course]. School of Law. [In Persian]
64. Habibzadeh, T. (2020). Madrese-ye Hoqooq, Dore-ye Amoozeshi-ye Mahvar‑haye Kelidi-ye Gharardad-e Enteghal-e Fanavari [Key Elements of Technology Transfer Contracts]. School of Law. https://schooloflaw.ir/product/محورهای-کلیدی-قراردادهای-انتقا/. [In Persian]
 
D) Judicial Decisions
65. Company represented by Mr. A. v. Mr. M. (2011). Judgment No. 9009970230600174 (Branch 1083, Tehran General Court) & Judgment No. 9109970223801715 (Branch 39, Tehran Court of Appeal). National Judicial Rulings Database. [In Persian]
66. Gostaresh-e Khadamat-e Tejarat-e Elektronik Iranian Co. v. Ms. M. L. (2014). Judgment No. 1323 (Branch 1043, Tehran General Court) & Judgment No. 930997022390017 (Branch 39, Tehran Court of Appeal). National Judicial Rulings Database. [In Persian]
 
E) Laws
67. Ay­in‑nameh-ye Estenad-Paziri-ye Adelle-ye Elektroniki (2014), Article 47. [In Persian]
68. Electronic Commerce Act (2003), Articles 2, 12, 64, 65. [In Persian]
69. Qanoun-e Hemayat az Malkiyat-e San’ati (2024), Chapter 5, Articles 122–128. [In Persian]