پژوهش های حقوق تطبیقی

پژوهش های حقوق تطبیقی

قرارداد معوَّض احتمالی در حقوق فرانسه و ایران: تحلیل تطبیقی مبانی، آثار و چالش‌ها در پرتو اصلاحات ۲۰۱۶ قانون مدنی فرانسه

نوع مقاله : مقالات علمی پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه حقوق، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
10.48311/clr.2026.118524.82801
چکیده
قرارداد معوَّض احتمالی، یکی از انواع خاص عقود معوَّض، زمانی تحقق یافته که میزان یا وجود تعهدات طرفین تابع وقوع حادثه‌ای نامعلوم باشد. این ویژگی، که در ماده 1108 قانون مدنی فرانسه و معادل‌های فقهی و قانونی آن در حقوق ایران ریشه دارد، ارزیابی تعادل ارزش تعهدات را در زمان انعقاد متفاوت از سایر عقود می‌سازد. اصلاحات ۲۰۱۶ قانون مدنی فرانسه، ضمن بازبینی قواعد عمومی قراردادها، تعریف و جایگاه این نهاد را شفاف کرده و نسبت آن با آزادی قراردادی، تعادل اقتصادی و بطلان را تعیین نموده است. در حقوق ایران، با وجود فقدان نصّ صریح، قواعد عمومی، اصول فقهی همچون لاضرر و غرر، و مقرراتی چون بیمه و شرط‌بندی، چهارچوب مشابهی ایجاد کرده‌اند. این پژوهش با رویکرد تطبیقی، ابتدا مبانی نظری و مفهومی این عقود را در دو نظام بررسی، سپس آثار آن از منظر انتقال خطر، امکان فسخ و تعادل تعهدات را تحلیل می‌کند و در نهایت چالش‌هایی چون حدود مشروعیت، حمایت از طرف ضعیف و انطباق با الزامات تجارت الکترونیک را ارزیابی می‌نماید. یافته‌ها نشان می‌دهد هر دو نظام به اصل پذیرش ریسک وفادار هستند، اما حقوق فرانسه پس از اصلاحات اخیر، الگوی مدوّن‌تر و قابل اقتباس برای تقنین در ایران ارائه کرده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

 
6. منابع
1-6) منابع فارسی
الف) کتاب‌ها
1.    انصاری، مرتضی ‌بن ‌محمد امین (1398). المکاسب، ج ۱، چاپ 28، قم : مجمع الفکر الاسلامی.
2.    بجنوردی، محمد (1401). قواعد فقه، تهران: مؤسسه عروج‌.
3.    کاتوزیان، ناصر (1381). قواعد عمومی قراردادها، جلد اول، ویرایش هشتم، تهران: شرکت سهامی انتشار.
4.    خوئی، سید ابوالقاسم (1417). مصباح الفقاهة فی المعاملات، ج ۱، قم: مؤسسه احیاء تراث اسلامی.
 
ب) مقالات
5.    رحیمی، حبیب‌الله و خسرو محمودزاده (1397). «تحلیل مصادیق قراردادهای احتمالی در نظام حقوقی ایران»، پژوهش­های حقوقی، شماره 33، صص 127-144.
6.    رحیمی، حبیب­الله و خسرو محمودزاده (1393). «مطالعه تطبیقی تحلیل ماهیت عقد احتمالی در حقوق ایران و مصر»، مجله مطالعات حقوق تطبیقی، شماره 2، صص 401-429.
7.    کیاپاشا، لقمان؛ پهلوان­زاده، عباس و محمود حبیبی (1403). «جایگاه و کارکرد ‌قراردادهای ‌احتمالی از منظر فقهی و حقوقی»، دو فصلنامه فقه اقتصادی، شماره 4، صص 150-166.
8.    محجوب، سعید (1404). «چهارچوب تحلیلی معیارهای صحت قراردادهای مستند به ماده ۱۰ قانون مدنی»، مجله حقوق خصوصی، دوره 22، شماره 1، صص 113-123.
9.    محمدی، پژمان (1404). «هم‌زیستی عقود پایه و تبعی در فرض انتقال دین؛ مطالعه تطبیقی در حقوق ایران و فرانسه»، فصلنامه پژوهش­های حقوق تطبیقی، دوره 28، شماره 3، صص 129-154.
10.              نورشرق، جمشید؛ کیاپاشا، لقمان؛ پهلوان زاده، عباس و محمود حبیبی (1403). «رویکرد تطبیقی به قرارداد احتمالی در حقوق ایران و انگلستان»، تحقیقات حقوقی، شماره 105، صص 236-250.
11.              هاشمی، سیده فاطمه؛ مهریار، محمد و علی صادقی (1403). «تفسیر قوانین مقتبس؛ کاربست‌ها و رویکردها»، مجله حقوق خصوصی، دوره 21، شماره 2، صص 309-322.
 
2-6) منابع لاتین
A) Books
12. Chénedé, F. (2018). Le nouveau droit des obligations et des contrats – Commentaire théorique et pratique dans l’ordre du Code civil, Paris :Dalloz.
13. FabreMagnan, M. (2019). Droit des obligations : Contrat et engagement unilatéral, Paris : PUF.
14. Ghestin, J. (2013). La formation du contrat, Tome 2, Paris : LGDJ.
15. Terré, F., et Simler, Ph. (2019). Droit civil – Les obligations, Paris : Dalloz.
 
B) Articles
16. Jourdain, P. (2019). "Articles doctrinaux sur contrats commutatifs et aléatoires", Revue trimestrielle de droit civil, n. 4, pp. 129-137.
17. Jourdain, P. (2017). "Les contrats aléatoires après la réforme de 2016", Revue trimestrielle de droit civil, pp. 321340.
18. Molfessis, N. (2017) "Ordonnance n° 2016‑131 et le sort des contrats aléatoires", Revue générale du droit, pp. 230-245.
19. Malaurie, Ph., Aynès, L. (2017). "La distinction entre contrats commutatifs et aléatoires à la lumière du nouveau Code civil", Dalloz actualité, pp. 127-139.
20. Lequette, Y. (2019). "Hasard et équilibre contractuel", Recueil Dalloz, pp. 58-65.
21. Zuliani, F. (2016). "Les contrats aléatoires : aléa et obligations", Revue des contrats, n°3, pp. 751‑772.
 
C) Judicial Decisions
22. Cass. req., 24 janv. 1928 : RTD civ. 1928, p. 458
23. Cass. ch. mixte, 27 nov. 1970 : RTD civ. 1971, p. 671
24. Civ. 1re, 13 mars 2019
25.              Civ. 1re, 13 mars 2019 : Dalloz, 2019, p. 572
 
 
[In Persian] :
A) Books
26. Ansari, Morteza bin Mohammad Amin (2019). Al-Makasib, Vol. 1, Iss. 28, Qom: Majma' al-Fikr al-Islami.
27. Bajnardi, Mohammad (1401). Rules of Jurisprudence, Tehran: Oruj Institute.
28. Katouzian, Nasser (2002). General Rules of Contracts, Vol. 1, 8th Edition, Tehran: Publishing Joint Stock Company.
29. Khoei, Seyyed Abolqasem (1417). Misbah al-Fiqahah fi al-Ma’alamat, Vol. 1, Qom: Islamic Heritage Revival Institute.
 
B) Articles
30. Rahimi, Habibollah; Mahmoudzadeh, Khosro (2018). “Analysis of Examples of Contingent Contracts in the Iranian Legal System”, Legal Research, No. 33, pp. 127-144.
31. Rahimi, Habibollahl; Mahmoudzadeh, Khosrow (2014). “A Comparative Study of the Analysis of the Nature of Contingent Contracts in Iranian and Egyptian Law”, Journal of Comparative Law Studies, No. 2, pp. 401-429.
32. Kiapasha, Luqman; Pahlawanzadeh, Abbas and Habibi, Mahmoud (1403). “The Position and Function of Contingent Contracts from a Jurisprudential and Legal Perspective”, Economic Jurisprudence Quarterly, No. 4, pp. 150-166.
33. Mahjoub, Saeed (1404). “Analytical Framework for the Criteria for the Validity of Contracts Documented in Article 10 of the Civil Code”, Journal of Private Law, 22(1), pp. 113-123.
34. Mohammadi, Pejman (1404). “The Coexistence of Basic and Subordinate Contracts in the Case of Transfer of Religion; Comparative Study in Iranian and French Law”, Quarterly Journal of Comparative Law Research, 28(3), pp. 129-154.
35. Noorshahr, Jamshid; Kiapasha, Loghman; Pahlavanzadeh, Abbas and Habibi, Mahmoud (1403). “Comparative Approach to Contingent Contract in Iranian and English Law”, Legal Research, No. 105, pp. 236-250.
36. Hashemi, Seyedeh Fatemeh; Mehryar, Mohammad and Sadeghi, Ali (1403). “Interpretation of the quoted laws; Applications and Approaches", Journal of Private Law, 21(2), pp. 309-322.