پژوهش های حقوق تطبیقی

پژوهش های حقوق تطبیقی

معیار نظارت دادگاه بر اعتبار موافقت‌نامه‌ی داوری و صلاحیت داور

نوع مقاله : مقالات علمی پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه حقوق خصوصی و اسلامی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
10.48311/clr.2025.117490.82784
چکیده
اصل «صلاحیت‌برصلاحیت» به دیوان داوری اختیار می‌دهد تا پیش ازهر مرجع دیگری، درباره اعتبار موافقت‌نامه داوری اظهارنظر کند. با این حال، این اصل به معنای حذف نظارت قضایی نیست، بلکه زمان و معیار این نظارت را به موضوعی چالش‌برانگیز در نظام‌های حقوقی تبدیل کرده است. این مقاله، با روش توصیفی - تحلیلی به بررسی دو معیار اصلی نظارت قضایی‌، یعنی «بررسی اجمالی» و «بررسی تفصیلی»، می‌پردازد. مسئله اصلی این پژوهش آن است که کدام معیار در هر‌ یک از مراحل چهارگانه نظارت قضایی (پیش از داوری، پس از صدور رأی صلاحیتی، دعوای ابطال و مرحله اجرا) کارآمدی بیشتری دارد.‌ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اعمال معیار بررسی اجمالی در مرحله پیش از صدور رأی داوری مناسب است. در مقابل، پس از آنکه داور نسبت به صلاحیت خود تصمیم‌گیری نمود، اعمال معیار بررسی تفصیلی توسط دادگاه قابل دفاع است و می‌تواند مدلی برای تفسیر ماده 461 قانون آ.د.م. و قانون داوری تجاری بین‌المللی باشد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

 
7. فهرست منابع
1-7) منابع فارسی
الف) کتاب­ها
1.       جنیدی، لعیا (1392). اجرأی آرای داوری بازرگانی خارجی. تهران: شهر دانش.
 
ب) مقالات
2.       جهانیان، مجتبی و مرتضی شهبازی­نیا (1398). «اعمال اصل صلاحیت­بر­صلاحیت در داوری‌پذیری دعاوی، بررسی تطبیقی در حقوق ایران و آمریکا»، پژوهش­های حقوق تطبیقی، دوره 23، شماره 2، صص 33 56.
3.       حسین­پور، محمدجواد و علی انصاری (1403). «تعیین اولیه صلاحیت داوری توسط دادگاه ملی»، پژوهش­های حقوق تطبیقی، دوره ۲۸، شماره ۴، صص 1 25.
4.       راستبد، مازیار و عباداله رستمی (1397). «بررسی اصل استقلال شرط داوری در حقوق ایران و آمریکا»، حقوق تطبیقی، دوره ۹، شماره ۲، صص ۶۱۹ 638.
5.       شمسی، جواد و همایون مافی (1402). «اثر منفی اصل صلاحیت نسبت به صلاحیت در داوری و نفی صلاحیت دادگاه»، مجله حقوقی بین‌المللی، دوره ۴۰، شماره ۷۰، صص ۱۳۳ 158.
6.       صفایی، سید حسین (1377). «سخنی چند درباره نوآوری­ها و نارسایی­های قانون داوری تجاری بین‌المللی»، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، شماره ۴۰، صص ۵ 39.
7.       غمامی، مجید (1400). «تاثیر متقابل داوری تجاری و داوری سرمایه­گذاری» در: نسرین طباطبایی حصاری و سروش صفی­زاده، نشست­های حقوقی تطبیقی، تهران: مجد، صص 32 37.
8.       کریمی، سحر؛ شمسی، جواد و میلاد سلطانی (1402). «اصل صلاحیت‌برصلاحیت در حقوق ایران و فرانسه»، دوفصلنامه علمی ‌حقوق تطبیقی، دوره 10، شماره 1، صص 7 28.
9.       مافی، همایون؛ شمسی، جواد و محمود اکبری (1402). «تحلیل نظارت قضایی دادگاه بر صلاحیت داوری»، تعالی حقوق، دوره ۹، شماره ۴، صص ۲۲۱ 240.
10.   منصوری، عباس و عیسی امینی (1400). «محدوده نظارت دادگاه بر رأی داوری داخلی از حیث رعایت قوانین موجد حق با تکیه بر رویه قضایی»، پژوهش حقوق خصوصی، دوره ۱۰، شماره ۳۶، صص۱۲۳ 147.
 
2-7) منابع انگلیسی
A) Books
11. Born, G. B. (2020). International Commercial Arbitration, The Netherlands: Kluwer Law International.
12. Gaillard, E. (1999). Fouchard Gaillard Goldman on International Commercial Arbitration, The Hague: Kluwer Law International.
13. Harris, B., Planterose, R., & Tecks, J. (2007). The Arbitration Act 1996: A Commentary, Oxford: Blackwell Publishing Ltd.
14. Rajoo, S. (2016). Law, Practice and Procedure of Arbitration, LexisNexis.
15. Rubino-Sammartano, M. (2016). International Arbitration Law and Practice, JurisNet, LLC.
16. UNCITRAL (2012). Digest of Case Law on the Model Law on International Commercial Arbitration.
17. Wiliński, P. (2019). Excess of Powers in International Commercial Arbitration, Eleven International Publishing.
 
B) Articles
18. Barcelo, J. J. III. (2021). “Who Decides the Arbitrators' Jurisdiction? Separability and Competence–Competence in Transnational Perspective”, Vanderbilt Law Review, 36, pp. 1115–1136.
19. Bensaude, D. (2015). “French Code of Civil Procedure (Book IV)” In L. A. Mistelis (Ed.), Concise International Arbitration (2nd ed., pp. 1133–1188), Kluwer Law International.
20. Gaillard, E. (2012). “Commentaire analytique du décret du 13 janvier 2011 portant réforme du droit français de l'arbitrage”, Cahiers de l’Arbitrage, 2, pp. 5–25.
21. Gaillard, E., & Banifatemi, Y. (2008). “Negative Effect of Competence-Competence: The Rule of Priority in Favour of the Arbitrators”, In E. Gaillard & D. Di Pietro (Eds.), Enforcement of Arbitration Agreements and International Arbitral Awards (pp. 259–282), Cameron May Ltd.
22. Herlitz, G. N. (1994). “The Meaning of the Term ‘Prima Facie’”, Louisiana Law Review, 55, pp. 391–408.
23. Mills, A. (2020). “Arbitral Jurisdiction”, In T. Schultz & F. Ortino (Eds.), Oxford Handbook on International Arbitration (pp. 21–46), Oxford University Press.
24. Osadchiy, M. (2024). “Calibrating De Novo: Judicial Review of Arbitral Jurisdiction”, Journal of International Arbitration, 41(1), pp. 1–28.
25. Park, W. W. (2007). “The Arbitrator's Jurisdiction to Determine Jurisdiction”, Boston University School of Law, Public Law & Legal Theory Paper Series, No. 07–19.
 
[In Persian]:
A)  Books
26. Joneidi, L. (2013). Ejra-ye Araye Davari-ye Bazargani-ye Khareji [Enforcement of Foreign Commercial Arbitral Awards], Tehran: Shahr-e Danesh. [In Persian]
 
B) Articles
27. Ghamami, M. (2021). “Ta’sir-e Moteghabel-e Davari-ye Tejari va Davari-ye Sarmayegozari” [The Mutual Influence of Commercial Arbitration and Investment Arbitration], In N. Tabatabai-Hasari & S. Safizadeh (Eds.), Neshast-ha-ye Hoqooqi-ye Tatbighi (Proceedings of Comparative Legal Sessions) (pp. 32–37), Tehran: Majd. [In Persian]
28. Hoseinpour, M. J., & Ansari, A. (2024). “Taein-e Avaliye-ye Salahiyat-e Davari tavasot-e Dadgah-e Melli” [Preliminary Determination of Arbitral Jurisdiction by National Courts], Pajouhesh-haye Hoqooq-e Tatbighi (Comparative Law Studies), 28(4), pp. 1–25. [In Persian]
29. Karimi, S., Shamsi, J., & Soltani, M. (2023). “Asl-e Salahiyat-bar-Salahiyat dar Hoqooq-e Iran va France” [Principle of Competence-Competence in Iranian and French Law], Do-Faslname-ye Elmi Hoqooq-e Tatbighi (Biannual Journal of Comparative Law), 10(1), pp. 7–28. https://doi.org/10.22096/law.2023.534348.1917 [In Persian]
30. Mafi, H., Shamsi, J., & Akbari, M. (2023). “Tahlil-e Nezarat-e Qazayi-ye Dadgah bar Salahiyat-e Davari” [Judicial Review of Arbitral Jurisdiction by Courts], Taali-ye Hoqooq (Legal Excellence), 9(4), pp. 221–240. [In Persian]
31. Mansouri, A., & Amini, E. (2021). “Mahdoude-ye Nezarat-e Dadgah bar Ra’y-e Davari-ye Dakheli az Heis-e Re’ayat-e Qavanin-e Mojeb-e Haq ba Takiye bar Ruyeye Qazayi” [A Judicial Precedent-Based Approach to the Scope of Judicial Review of Internal Arbitral Awards in Terms of Constitutive Laws], Pajouhesh-e Hoqooq-e Khosousi (Private Law Research), 10(36), pp. 123–147. https://doi.org/10.22054/jplr.2019.43299.2230 [In Persian]
32. Rastbed, M., & Rostami, E. (2018). “Barrasi-ye Asl-e Esteqlal-e Shart-e Davari dar Hoqooq-e Iran va America” [Study the Separability of the Arbitration Clause in Iranian and American Law], Motale’at-e Hoqooq-e Tatbighi (Journal of Comparative Law), 9(2), pp. 619–638. https://doi.org/10.22059/jcl.2018. 241826.633544 [In Persian]
33. Safaei, S. H. (1998). “Sokhani Chand Darbare-ye Noavariha va Narasaeeha-ye Qanun-e Davari-ye Tejari-ye Beyn-ol-Melali” [A Few Words on Innovations and Deficiencies of the International Commercial Arbitration Law], Majalle-ye Daneshkade-ye Hoqooq va Olum-e Siyasi (Journal of the Faculty of Law and Political Science), 40, pp. 5–39. [In Persian]
34. Shamsi, J., & Mafi, H. (2023). “Asar-e Manfi-ye Asl-e Salahiyat Nesbat be Salahiyat dar Davari va Nafi-ye Salahiyat-e Dadgah” [The Negative Effect of Competence-Competence and Exclusion of Court Jurisdiction], Majalle-ye Hoqooqi-ye Beyn-ol-Melali (International Law Journal), 40(70), pp. 133–158. [In Persian]