پژوهش های حقوق تطبیقی

پژوهش های حقوق تطبیقی

مطالعه تطبیقی آثار ید امانی مدیران شرکت های تجاری در پرتو نظریه منع تصاحب فرصت های متعلق به شرکت در حقوق ایران، انگلستان و آمریکا

نوع مقاله : پژوهشی اصیل

نویسندگان
1 دانشیار، گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی تهران، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی تهران، تهران، ایران
10.48311/clr.2025.101692.0
چکیده
یکی از مهم‌ترین کارکردهای قواعد حاکمیت شرکتی در هر نظام حقوقی، تضمین بهره‌مندی حداکثری سهامداران شرکت از اموال و فرصت‌های پیش روی شرکت است. هدف این مقاله بررسی میزان همگرایی و واگرایی مقررات نظام حقوقی ایران با قواعد پذیرفته‌شده در نظام­های حقوقی انگلستان و آمریکا در خصوص آثار و مقتضیات وظایف امانی مدیران و نظریه منع تصاحب فرصت‌های متعلق به شرکت است که با روش تحلیلی-توصیفی و با شیوه تحقیق کتابخانه‌ای در پی واکاوی این هدف برآمده است. در نظام حقوقی کشورهای توسعه‌یافته‌ای همچون انگلیس و آمریکا مدیران شرکت­های تجاری به عنوان امناء سهامداران و شرکت، متعهد به رعایت مراقبت و مهارت، وفاداری، حسن نیت، افشای اطلاعات و تلاش متعارف در راستای جلب منافع برای شرکت تحت مدیریت هستند. در حقوق ایران نیز می‌توان از توجه به مبانی مرتبط با ید امانی، ماهیت رابطه مدیر با شرکت و مقررات موجود، قائل به امانی‌بودن ید مدیر شرکت نسبت به اموال و فرصت‌های شرکت شده و ضمن قائل شدن به تکالیف موجود در نظام­های مورد مطالعه برای مدیران شرکت، ایشان را مسئول جبران زیان­های ناشی از تصاحب این فرصت­ها و استرداد منافع نامشروع مکتسبه دانست.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


 
6- منابع
6-1. منابع فارسی
الف) کتاب‌ها
1.       اسکینی، ربیعا (1385) حقوق تجارت: شرکت‌های تجـاری، چاپ 8، ج 2، سازمان مطالعـه و تـدوین کتـب علـوم انسانی دانشگاه‌ها.
2.       جعفری لنگرودی، محمدجعفر(1388) دایرةالمعارف حقوق مدنی و تجارت (جلد اول) (حقوق تعهدات عقود و ایقاعات)، چاپ اول، تهران، گنج دانش.
3.       ستوده تهرانی، حسن(1374) حقوق تجارت، ج2، تهران، نشر دادگستر.
4.       صفایی، سیدحسین و حبیب‌اله رحیمی، (1389) مسئولیت مدنی (الزامات خارج از قرارداد)، چاپ اول، تهران، سمت.
5.       فروحی، حمید (1376). حقوق تجـارت - شرکت‌های سـرمایه ای، شخـصی و مخـتلط، چاپ اول، تهران، روزبهان.
6.       کاتبی حسین‌قلی (1368). حقوق تجارت، چاپ سوم، تهران، گنج دانش.
7.       کاتوزیان، ناصر (1371). حقوق مدنى، دوره عقود معین، جلد اول، چاپ چهارم، تهران، شرکت انتشار.
8.       منصور، صقری(1343). حقوق تجارت، تهران، چاپخانه علمی.
 
ب) مقالات
14.   الشریف، محمدمهدی و نصراالله جعفری خسروآبادی (1390). «حقیقت امانت»، مجله مدرسۀ حقوق، شماره 67، صص 26-54.
15.   الشریف، محمدمهدی و فاطمه سعیدی (1397). «اذن عقدساز و اذن امانت‌ساز (کنکاشی پیرامون کارکردهای مختلف اذن»، فصلنامه پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، سال پنجم، شماره دوم، صص 27-54.
16.   جنیدی، لعیا و معصومه اکبریان طبری (1397). «رابطة امانی مدیران در شرکتهای سهامی: بررسی تطبیقی در حقوق ایران و انگلستان»، مجله مطالعات حقوق تطبیقی، 14 (2)، 69-96.
17.   شهبازی، محمدحسین، میثم اکبری دهنو و هانی حاجیان (1402). «مطالعۀ تطبیقی عدم‌النفع در فقه و قوانین آیین دادرسی ایران» مجله حقوقی دادگستری، صص 115-144.
18.   شعبانی، مهدی و محمدعلی فخلعی (1390). «تحلیل فقهی وضعیت ید امین در حالت ترک تقصیر» فصلنامه علمی فقه و اصول، شماره 43، صص 125- 152.
19.   لطفی، اسداالله (1384). «قاعدة استیمان در سقوط ضـمان»، مجلۀ دانشکده حقوق دانشگاه تهران، شماره 44، صص 91-122.
20.   مقدم، عیسی (1399). «تصاحب فرصت بستن قرارداد متعلق به شرکت تجاری توسط مدیر و ضمانت اجرای آن (مطالعه در حقوق انگلیس و آمریکا و ایران)»، فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی، 50، صص 803-818.
 
6-2. منابع انگلیسی
a) Books
1.    Bainbridge, S. M. (2020). Corporate Law (4th ed.). Foundation Press, pp. 230, 276.
2.    Black, H. (1891). Black's Law Dictionary (6th ed.). London: West Publishing Co.
3.    Foerster, C., & Ferber, C. (2008). Fiduciary Duties and Other Responsibilities of Corporate Directors and Officers (4th ed.). United States of America, p. 119.
4.    Gower, L. C. B. (1975). Principles of Modern Company Law. London: Sweet & Maxwell.
5.    Mayson, D., French, D., & Ryan, C. (2011). Company Law (27th ed.). London: Blackstone Press Ltd., p. 57.
6.    Simpson, A. W. B. (1987). Legal Theory and Legal History: Essays on the Common Law. London: Hambledon Press, p. 248.
 
B) Articles
7.    Anabtawi, I., & Stout, L. (2006). “Fiduciary Duties for Activist Shareholders”. UCLA School of Law, Law & Economics Research Paper Series, No. 08, p. 9.
8.    Bainbridge, S. M. (2008). “Rethinking Delaware's Corporate Opportunity Doctrine”. UCLA School of Law, Law-Econ Research Paper No. 08-17, p. 14. Available at: https://ssrn.com/abstract=1296962
9.    Brudney, V., & Clark, R. C. (1967). “The Corporate Opportunity Doctrine”. Harvard Law Review, 80(4).
10. Cary, W. L. (1952). “Conflict of Interest and Corporate Opportunity”. Harvard Law Review, 31, 1325.
11. Gordon Smith, D. (2002). “The Critical Resource Theory of Fiduciary Duty”. Vanderbilt Law Review, 55(5), 1413.
12. Gregory, W. A. (2005). “The Fiduciary Duty of Care: A Perversion of Words”. Akron Law Review, 38(4), 181.
13. Hurt, C. (2023). Feminist Judgments: Corporate Law Rewritten, Commentary on Meinhard v. Salmon. Cambridge: Cambridge University Press, pp. 191-220.
14. Jones, G. H. (1949). “The Fiduciary Principle”. California Law Review, 37(1).
15. Rauterberg, G. V., & Talley, E. L. (2017). “Contracting Out of the Fiduciary Duty of Loyalty: An Empirical Analysis of Corporate Opportunity Waivers”. Columbia Law Review, p. 1103.
16. Wade, C. L. (2012). “Corporate Governance Failures and the Managerial Duty of Care”. St. Johns Law Review, 78(4), 758.
17. Ying, J. (2009). “Guth v. Loft: The Story of Pepsi-Cola and the Corporate Opportunity Doctrine”. UCLA School of Law, May 8. Available at: https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1414478
 
C) Cases
18. Aberdeen Railway Co v. Blaikie Brothers (1854) 1 Macq 461.
19. Broz v. Cellular Info. Sys Inc, 673 A.2d 148, 157 (Del. 1996).
20. Durfee v. Durfee & Canning, Inc. N.E.2d 522 (Mass. 1950).
21. Guth v. Loft, Inc. (1939). Delaware case.
22. Meinhard v. Salmon, 164 N.E. 545 (N.Y. 1928).
23. Regal (Hastings) Ltd v. Gulliver [1942] 1 All ER 378.
 
 
D) Laws and regulations
24. American Law Institute (1994). Principles of Corporate Governance, §5.05.
25. Companies Act 2006 (UK), Section 175.
26. Delaware General Corporation Law - DGCL. Available at: https://delcode.delaware.gov/title8/c001/sc04/index.html (§141 & §144).
27. Model Business Corporation Act (MBCA) §8.60–§8.63. Available at: https://www.americanbar.org/groups/business_law/resources/model-business-corporation-act/
 
E) Websites
28. https://delcode.delaware.gov/title8/c001/sc04/index.html- § 141. Board of directors & § 144. Interested directors and officers
29. https://www.americanbar.org/groups/business_law/resources/model-business-corporation-act/ MBCA §8.60 - §8.63
 
In Persians
A) Books
1.    Eskini, Rabeea (2006). Commercial Law: Commercial Companies, 8th ed., vol. 2, Tehran: SAMT Publications, p. 178. {In Persian}
2.    Firoozi, Hamid (1993). Commercial Law – Corporations, Partnerships and Mixed Companies, 1st ed., Tehran: Roozbehan Publications, p. 161. {In Persian}
3.    Hosseini Gholi, Katebi (1989). Commercial Law, 3rd ed., Tehran: Ganj Danesh Publications, p. 83. {In Persian}
4.    Katouzian, Nasser (1992). Civil Law: Nominated Contracts, vol. 1, 4th ed., Tehran: Enteshar Company, p. 74. {In Persian}
5.    Katouzian, Nasser (2008). General Theory of Law (General Principles), 3rd ed., Tehran: Enteshar Company, p. 256. {In Persian}
6.    Mansour, Sagri (1964). Commercial Law, Tehran: Elmi Printing House, p. 183. {In Persian}
7.    Mahmoud, Soljouqi (2009). The Role of Custom in Iranian Civil Law and its Brief Study in Major Legal Systems, 1st ed., Tehran: Mizan Publications, p. 77. {In Persian}
8.    Safaei, Seyed Hossein & Rahimi, Habibollah (2010). Civil Liability (Extra-contractual Obligations), 1st ed., Tehran: Samt Publications, p. 47. {In Persian}
9.    Sotoudeh Tehrani, Hassan (1995). Commercial Law, vol. 2, Tehran: Dadgostar Publications, p. 151. {In Persian}
 
B) Articles
14.  Goneidi, Laia & Akbarian Tabari, Masoumeh (2018). “Fiduciary Relationship of Directors in Joint-Stock Companies: A Comparative Study in Iranian and English Law”. Comparative Law Studies Journal, 14(2), pp. 69–96.doi: 10.22096/law.2019.34499 {In Persian}
15. Lotfi, Asadollah (2005). “The Rule of Trust in Extinguishment of Liability”. Tehran University Law Faculty Journal, no. 44. {In Persian}
16. Moghamad, Isa (2020). “Appropriation of Corporate Contractual Opportunities by the Director and its Sanctions (A Study in English, American and Iranian Law)”. Quarterly of Private Law Studies, 50(4), pp. 803–818. 10.22059/jlq.2020.294574.1007316 {In Persian}
17. Shabani, Mahdi & Fakhlaei, Mohammad Ali (2011). “Fiqh Analysis of the Status of Trustee’s Hand in the Case of Negligence”. Journal …, no. 43, p. 127. {In Persian}
18. Shahbazi, Mohammad Hossein; Akbari Dehno, Meysam; Hajian, Hani (2023). “A Comparative Study of Loss of Profit in Islamic Jurisprudence and Iranian Civil Procedure Law”. Judicial Law Journal, 87(121), pp. 115–144. doi: 10.22106/jlj.2022.544864.4578 {In Persian}
19. Sharif, Mohammad Mehdi & Jafari Khosroabadi, Nasrollah (2011). “The Reality of Trust”. School of Law Journal, no. 67.  10.22091/csiw.2016.735{In Persian}
20. Sharif, Mohammad Mehdi & Saeedi, Fatemeh (n.d.). “Authorization in Contracts and Authorization in Trust (A Study on the Different Functions of Authorization)”. Comparative Studies in Islamic and Western Law Quarterly, vol. 5, no. 2, p. 40. {In Persian}
21. Sharifi, Seyed Elham al-Din & Beheshti, Shaghayegh (2010). “Comparative Study of Insider Trading Prohibitions in EU, English, French and Iranian Law”. Journal of Legal Research, no. 17, p. 147. {In Persian}
22. Simaei Sarraf, Hossein (2014). “Comparative Study of Good Faith in Fiqh, Foreign Law and International Instruments”. Teachings of Civil Fiqh, no. 10, pp. 52–53. {In Persian}
 
 
 

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 23 اردیبهشت 1405