از بازخوانی نظام نظارتی فرانسه تا طراحی الگوی مطلوب نظارت بر حقوق شغلی معلولان در ایران

صالحی, هادی; باقری, عذرا

doi:10.48311/clr.2025.101683.0

از بازخوانی نظام نظارتی فرانسه تا طراحی الگوی مطلوب نظارت بر حقوق شغلی معلولان در ایران

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقالات علمی پژوهشی

نویسندگان

هادی صالحی ¹

عذرا باقری ²

¹ استادیار حقوق عمومی دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

² دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق عمومی دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

10.48311/clr.2025.101683.0

چکیده

با وجود پیش‌بینی حقوق شغلی افراد دارای معلولیت در قوانین ایران، از جمله سهمیه سه‌درصدی استخدام و الزام دستگاه‌های اجرایی به مناسب‌سازی محیط کار، اجرای این حقوق در عمل با ضعف نظارت، پراکندگی نهادی و نبود سازوکار مؤثر برای رسیدگی به تبعیض‌های شغلی مواجه است. در مقابل، در فرانسه نهاد مدافع حقوق با کارکرد یک نهاد آمبودزمان، از طریق ارائه توصیه‌های عمومی، میانجی‌گری و استقلال نهادی، نقش فعالی در تضمین برابری فرصت‌های شغلی برای معلولان ایفا می‌کند. هدف این پژوهش، بررسی ظرفیت‌های نهادی نظام نظارتی فرانسه و طراحی الگویی برای ارتقای نقش سازمان بازرسی کل کشور در حوزه نظارت بر حقوق شغلی معلولان است. این پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و تطبیقی، ضمن واکاوی کارکردهای نهاد مدافع حقوق، نشان می‌دهد که بخش‌هایی از این کارکردها از جمله نظارت مستمر وضعیت اشتغال معلولان، ارزیابی اجرای قوانین حمایتی، ارائه گزارش‌ها و هشدارهای نهادی، قابلیت انطباق با مأموریت‌های قانونی سازمان بازرسی کل کشور در ایران را دارند. یافته‌ها حاکی از آن است که الگوی مطلوب، در تقویت ظرفیت‌های موجود سازمان بازرسی کل کشور و گسترش نقش‌های نظارتی، مستقل و میانجی‌گرانه قابل تحقق است. بر همین اساس، با ایجاد سازوکارهای منسجم برای رصد حقوق شغلی معلولان، تحلیل عملکرد دستگاه‌ها و ارائه پیشنهادهای اصلاحی به مراجع تصمیم‌گیر، می‌توان نظارتی مؤثر و پاسخ‌گو بر اجرای این حقوق برقرار ساخت. این رویکرد، ضمن پرهیز از فربه‌شدن دولت و تعدد نهادها، با بهره‌گیری از ظرفیت‌های نهادی موجود، تحقق کارکردی آمبودزمانی در ساختار نظارتی ایران را ممکن می‌سازد.

کلیدواژه‌ها

حقوق شغلی معلولان

نظام نظارتی

سازمان بازرسی کل کشور

آمبودزمان

مدافع حقوق (فرانسه)

موضوعات