پژوهش های حقوق تطبیقی

پژوهش های حقوق تطبیقی

تحلیل جایگاه کمیته دائمی پیشگیری و رسیدگی به اختلاف در قراردادهای EPC صنعت نفت و مقایسه با نهادهای مشابه

نوع مقاله : پژوهشی اصیل

نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق نفت و گاز، دانشگاه صنعت نفت، دانشکده نفت تهران، ایران
2 حقوق نفت و گاز، استادیار دانشگاه صنعت نفت، دانشکده نفت تهران، ایران
3 حقوق خصوصی و اسلامی، استادیار دانشگاه شیراز، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، ایران
10.48311/clr.2025.101652.0
چکیده
با تصویب شرایط عمومی پیمآن‌های EPC در سال ۱۴۰۳ و پیش‌بینی «کمیته دائمی پیشگیری و رسیدگی به اختلاف» در ماده ۷۵، سازوکاری نوین برای حل‌وفصل اختلافات در صنعت نفت ایران ایجاد شد که هدف آن، پیشگیری از بروز اختلاف و تسریع در حل آن پیش از رجوع به هیأت حل اختلاف و داوری است. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر اسناد و مقررات موجود، به بررسی جایگاه حقوقی، وظایف، نحوه ورود و صلاحیت این کمیته در چرخه حل اختلافات قراردادی پرداخته و آن را با نهادهای مشابه داخلی از جمله هیأت حل ­اختلاف وزارت نفت و نیز ساختارهای بین‌المللی مانند «هیأت حل اختلاف» مندرج در کتاب نقره‌ای فیدیک مقایسه کرده است. نتایج نشان می‌دهد که کمیته دائمی، نهادی متمایز با ماهیتی شبه‌مشورتی است که ضمن برخورداری از کارکرد پیشگیرانه، در شرایط بروز اختلاف نیز با سرعت، هزینه کم و بهره‌گیری از تخصص فنی، می‌تواند اختلافات را در سطح قرارداد مدیریت نماید. مقایسه با شیوه‌های جایگزین حل اختلاف (از قبیل کارشناسی، میانجی‌گری، دادرسی خصوصی و داوری) بیانگر آن است که این کمیته از حیث الزام‌آور نبودن تصمیمات، ماهیتی نزدیک به میانجی‌گری و کارشناسی دارد، اما برخلاف آن‌ها نقش فعال‌تری در ارائه راه‌حل و نظارت مستمر بر روند اجرای پیمان ایفا می‌کند. با وجود مزایایی همچون صرفه‌جویی زمانی و مالی، تخصص‌گرایی و حفظ روابط طرفین، نهاد مزبور با چالش‌هایی مانند فقدان رویه ثابت، عدم الزام‌آوری تصمیمات و نبود سازوکار روشن برای حق‌الزحمه اعضا روبه‌رو است. در نهایت، تقویت ضمانت‌اجراها و تدوین آیین‌نامه‌های اجرایی برای تعیین حدود صلاحیت و آیین رسیدگی کمیته می‌تواند زمینه بهره‌برداری مؤثرتر از این نهاد نوپا را در مدیریت اختلافات EPC صنعت نفت فراهم آورد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

. منابع
7-1) منابع فارسی
الف) کتاب­ها
1.       شیروی، عبدالحسین (1401). حقوق تجارت بین الملل، تهران: انتشارات سمت.
2.       شیروی، عبدالحسین (1400). حقوق نفت و گاز، تهران: انتشارات سمت.
3.       شیروی، عبدالحسین (1402). داوری تجاری بین­المللی، تهران: انتشارات سمت.
4.       ضیایی بیگدلی، محمدرضا (1400). حقوق بین­الملل عمومی، تهران: انتشارات گنج دانش.
5.       مجموعه مقالات همایش حل‌وفصل اختلافات در صنعت انرژی (1399). انتشارات دانشگاه تهران.
6.       مجموعه مقررات هیأت حل­اختلاف قراردادی (1403). تهران: شرکت ملی نفت ایران.
 
ب) مقالات
7.       اسداله­نژاد رنجبر، آرزو؛ ارجمند، سید امیرمحمد و مهدی هداوند (1400). «آیین ادعا در نمونه قرارداد EPC فیدیک و مقایسه آن با نمونه اختصاصی صنعت نفت ایران»، دوفصلنامه جستارهای نوین حقوق اداری، شماره 2، صص 229-256.
8.       برومند، بی‌بی فاطمه؛ شهبازی‌نیا، مرتضی و اصغر عربیان (1399). «حسن‌نیّت آیینی طرفین داوری (مطالعه تطبیقی در حقوق ایران و انگلیس»، فصلنامه پژوهش‌های حقوق تطبیقی، دوره 24، شماره 4، صص 1-24.
9.       حسین‌پور، محمدجواد و علی انصاری (1403). «تعیین اولیه صلاحیت داوری توسط دادگاه ملی»، فصلنامه پژوهش‌های حقوق تطبیقی، دوره 28، شماره 4، صص 1-30.
10.   شیروی، عبدالحسین و محمدجواد عبداللهی (1397). «حل‌وفصل مسالمت­آمیز اختلافات بازرگانی به روش شبه‌دادرسی»، مجله مطالعات حقوقی دانشگاه شیراز، دوره 10، شماره 2، صص 163-188.
11.   صفری، محسن و آرش بادکوبه هزاوه (1400). «دامنه اعتبار و الزام‌آوری تصمیمات هیأت‌های حل­اختلاف قراردادی وزارت نفت با تأکید بر داوری‌پذیری اختلافات درباره اموال شرکت‌های دولتی»، مطالعات حقوق انرژی، دوره 7، شماره1، صص 151-177.
12.   مافی، همایون و حسین تاری (1394). «اعتبار امر مختوم آرای داوری در حقوق ایران و آمریکا»، پژوهش‌های حقوق تطبیقی، دوره 19، شماره 4، صص 149-172.
13.   یعقوبی مقدم، آرمان؛ غلام‌پور ویشکائی، محمد و محمد یار ارشدی (1402). «روش‌های حل‌وفصل اختلافات در قرادادهای فیدیک»، مجله تمدن حقوقی، دوره 6، شماره 17، صص 105-120.
 
پ) پایان­نامه­ها
14.   انیسی، الهام (1389). حل‌وفصل اختلافات در قراردادهای پیمانکاری بین‌المللی با تأکید بر شرایط قراردادهای ساخت فدراسیون بین‌المللی مهندسان مشاور (فیدیک)، پایان نامه برای اخذ مدرک کارشناسی ارشد، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
 
ت) مقررات
15.   اسناد همسان پیمان طراحی و مهندسی، تأمین مصالح و تجهیزات، ساختمان و نصب EPC برای کارهای صنعتی مصوب 1403
16.   شیوه‌نامه حل اختلاف‌های قراردادی صنعت نفت، مصوب 1393
 
7-2) منابع انگلیسی
A) Books
17. International Chamber of Commerce (2017). Arbitration Rules.
18. International Federation of Consulting Engineers (FIDIC) (2017). Conditions of Contract for EPC/Turnkey Projects (FIDIC Silver Book).
19. Nigel, Pritchard and John, Scriven (2011). EPC Contracts and Major Projects, A Guide to Construction and other Project Contracts, London: Sweet & Maxwell.
20. Oil and Gas Disputes Survey (2021).  Managing disputes risk – the in-house perspective.
 
B) Articles
21. Gilbert, John (2021). “Dispute resolution in the oil and gas sector”, Reproduced from Practical Law, with the permission of the publishers. For further information visit: uk.practicallaw.thomsonreuters.com
 
[In Persian]:
A) Books
22. Shiravi, A. (2023). International commercial arbitration, Tehran: Samt.
23. Shiravi, A. (2021). Oil and gas Law, Tehran: Samt.
24. Shiravi, A. (2022). International Trade Law, Tehran: Samt.
25. Ziai Bigdeli, M. (2021). Public International Law, Tehran: GanjeDanesh.
26. Proceedings of the conference Dispute Resolution in the Energy Industry (2019). Tehran: University of Tehran.
27. Regulations of the Contractual Dispute Resolution Board (2024). Tehran: Contractual Dispute Resolution Board of the Iranian Ministry of Oil.
 
B) Articles
28. Asadollah Ranjbar,A. & Arjmand,A. & Hadavand, M. (2021). “Claims procedure in the FIDIC EPC contract sample and its comparison with the Iranian oil industry specific sample”, Jostarhaye Novin Hoghogh Edari, 2, pp. 229-256.
29. Boromand, M. & Shahbaziniya, M. & Arabiyan, A. (2021). “Hosne niyate Aeinie Tarafein Davari (Motalee Tatbighi dar hoghoghe Iran va England)”, Comparative Law Researches Quarterly, 24(4), pp. 1-24. [In Persian]
30. Hossein pour, M. & Ansari, A. (2024). “Early Determination of Arbitral Jurisdiction by the National Court”, Comparative Law Researches Quarterly, 28(4), pp. 1-30.
31. Shiravi, A. & Abdollahi, M. (2018). “Hal o Fasle Mosalemat Amize Ekhtelafate Bazargani Be raveshe Shebhe Dadrasi”, Academic Journal of Legal Studies University of Shiraz, 10(2), pp. 163-188.
32. Safari, M. & Badkoubeh Hazaveh, A. (2021). “Scope of Validity and Being Binding of Dispute Resolution Board’s Decisions in Oil Ministry with Emphasis on Arbitrability of Disputes Related to State-Owned Companies’ Property”, Energy Law Stud, 7(1), pp. 155- 171.
33. Mafi, H. & Tari, H. (2016). “Validity of Res Judicata of Arbitration Awards in the Iranian and American”, Comparative Law Researches Quarterly, 19(4), pp. 149-172.
34. Yaghobi Moghadam, A. & Gholampor Vishkaei, M. & Yararshadi, M. (2024). “Methods of Resolving Disputes in FIDIC Contracts”, Legal Civilization, 6(17), pp. 105-120.
 
C) Dissertations
35. Anisi, E. (2010). Dispute Resolution in International Contracting Contracts with Emphasis on the Terms of Construction Contracts of the International Federation of Consulting Engineers (FIDIC), Faculty of Law and Political Science, Allameh Tabatabaei University, Tehran, Iran.
 
D) Rules
36. General conditions of EPC contracts for industrial projects (2024)
37. Shiveh Nameye Hale Ekhtelafhaye Gharardadiye Sanaate Naft (2014) [In Persian]