پژوهش های حقوق تطبیقی

پژوهش های حقوق تطبیقی

بازاندیشی در مبانی نظری جرم‌انگاری «وضعیت» در مقابل «رفتار»؛ مطالعۀ تطبیقی حقوق ایران و آمریکا

نوع مقاله : مقالات علمی پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌آموخته دکتری، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه قم، قم، ایران
2 استادیار،گروه فقه ومبانی حقوق اسلامی ،دانشکده الهیات،دانشگاه قم ،قم ،ایران
10.48311/clr.2026.117372.82789
چکیده
یکی از مباحث اساسی در حقوق کیفری بررسی امکان جرم‌انگاری «وضعیت‌هایی» است که بدون ارتکاب فعل مشخص، تنها بر مبنای احراز یک حالت یا وضعیت ویژه در شخص، مورد توجه قرار می‌گیرند. این نوشتار با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی و در چارچوبی تطبیقی میان نظام حقوقی ایران و آمریکا، به بازاندیشی در مبانی نظری تمایز میان «وضعیت» و «رفتار» می‌پردازد. ابتدا مفهوم و مبانی نظری جرائم مبتنی بر وضعیت تبیین می‌شود و سپس سیاست کیفری ایران و آمریکا در این خصوص مقایسه می‌گردد. یافته‌ها نشان می‌دهد در ایران، وضعیت‌هایی مانند ولگردی (بی‌خانمانی) و اعتیاد همچنان جرم‌انگاری شده‌اند؛ اما در آمریکا، آراء دیوان عالی، به‌ویژه در پرونده‌های رابینسون و پاول، جرم‌انگاری صِرف وضعیت را مغایر با متمم هشتم قانون اساسی می‌دانند. بازاندیشی مبانی نظری نیز تأکید دارد که تحقق «رفتار خارجی» رکن ضروری جرم است؛ فقدان آن با اصل جرم‌انگاری حداقلی ناسازگار بوده و مرز میان اخلاق، انحراف و جرم را مخدوش می‌سازد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

7. منابع

1-7. منابع فارسی
الف) کتاب‌ها
1.       اردبیلی، محمدعلی (۱۳۹۳). حقوق جزای عمومی. ج2. تهران: میزان.
2.       زراعت، عباس (1392). حقوق جزای عمومی. ج1. تهران: جاودانه، جنگل.
3.       سلطانی، مهدی (1393). حقوق جزای عمومی. ج 1. تهران: دادگستر.
4.       صانعی، پرویز ( 1388). حقوق جزای عمومی. تهران: طرح نو.
5.       علی‌آبادی، عبدالحسین (1385). حقوق جنائی. تهران: فردوسی.
6.       محسنی، مرتضی (1375). دوره حقوق جزای عمومی. تهران: گنج دانش.
7.       نوربها، رضا (1396). زمینه حقوق جزای عمومی، ویراست جدید. تجدیدنظرشده عباس شیری. چ1. تهران: میزان.
 
 
ب) مقالات
8.       ‌آ‌قابابایی، حسین و رضایی زادفر، بهناز (1393). جرم‌انگاری اعتیاد به مواد مخدر در پرتو اصل پدرسالاری حقوقی. مطالعات حقوق کیفری و جرم‌شناسی، 1(1)، 1-21.
9.       ‌آ‌قابابائی طاقانکی، عظیم؛ مسعودی، اسماعیل؛ حبیب‌زاده، محمدجعفر و محمدتقی‌زاده، مهدیه (1404). امکان‌سنجی کاربست دستور منع آزار در برابر خشونت‌های خانگی در سیاست جنایی ایران: رویکرد تطبیقی به نظام کامن‌لا. پژوهش‌های حقوق تطبیقی، 29(2)، 116-88.
10.   بیات، محسن و غلامی، حسین (1403). تحلیل بزه‌دیده‌شناختی بزه‌دیدگی بی‌خانمانان. پژوهشنامه حقوق کیفری، 15(29)، 47-33.
11.   هادی‌تبار، اسماعیل و علی‌پور، عادل (1393). جرم‌زدایی از جرائم ولگردی و تکدی‌گری. آموزه‌های حقوق کیفری، 7، 127-146.
 
2-7. منابع انگلیسی
A) Books
1.    Heyman, G. M. (2009). Addiction: A disorder of choice. Harvard University Press.
2.    Lloyd, C. (2010). Sinning and the sinned against: The stigmatisation of problem drug users. UK Drug Policy Commission. https://www.ukdpc.org.uk/publication/sinning-and-the-sinned-against/
 
B) Articles
3.    Bakke, W. M. (2020). Against the status crimes doctrine. SMU Law Review Forum, 73(1), 232–243. https://scholar.smu.edu/smulrforum/vol73/iss1/20
4.    Bennett, L. (2018). Punishing poverty: Robinson & the criminal cash bond system. Washington and Lee Journal of Civil Rights and Social Justice, 24(2), 315–342.
5.    Cornwell, J. K. (2023). Status-based prosecution: Conflict, confusion and the quest for coherence. Journal of Constitutional Law.
6.    Kieschnick, H. (2018). A cruel and unusual way to regulate the homeless: Extending the status crimes doctrine to anti-homeless ordinances. Stanford Law Review, 70(5), 1569–1621.
7.    Lai, A. (2015). Confronting proxy criminalization. Denver Law Review, 92(4), 879–912.
8.    Link, B. G., & Phelan, J. C. (2001). Conceptualizing stigma. Annual Review of Sociology, 27, 363–385. https://doi.org/10.1146/annurev.soc.27.1.363
9.    Ocen, P. A. (2017). Birthing injustice: Pregnancy as a status offense. George Washington Law Review, 85(5/6), 1166–1225.
10. Radelet, M. L. (2020). Response: Race as a semi-measurable component of social status. Harvard Civil Rights–Civil Liberties Law Review, 55(2), 675–686.
11. Schoepflin, T. (2010, May 27). Ascribed status vs. achieved status: The case of homelessness. Everyday Sociology Blog. https://www.everydaysociologyblog.com/2010/05/ascribed-status-vs-achieved-status-the-case-of-homelessness.html
12. Walters, E. J. (1995). No Way Out: Eighth Amendment Protection for Do-Or-Die Acts of the Homeless. University of Chicago Law Review, 62(4), 1619–1649. (chicagounbound.uchicago.edu)
 
In Persian
A) Books
1.    Ardabili, M. A. (2014). Hoghoogh-e Jaza-ye Omumi. Vol. 2 [General Criminal Law]. Tehran: Mizan Publications. (In Persian)
2.    Zeraat, A. (2013). Hoghoogh-e Jaza-ye Omumi. Vol. 1 [General Criminal Law]. Tehran: Javdaneh, Jangal. (In Persian)
3.    Soltani, M. (2014). Hoghoogh-e Jaza-ye Omumi. Vol. 1 [General Criminal Law]. Tehran: Dadgostar. (In Persian)
4.    Sanei, P. (2009). Hoghoogh-e Jaza-ye Omumi [General Criminal Law]. Tehran: Tarh-e Now. (In Persian)
5.    Aliabadi, A. H. (2006). Hoghoogh-e Jenaei [Criminal Law]. Tehran: Ferdowsi. (In Persian)
6.    Mohseni, M. (1996). Dowreh-ye Hoghoogh-e Jaza-ye Omumi [A Course in General Criminal Law]. Tehran: Ganj-e Danesh. (In Persian)
7.    Nourbaha, R. (2017). Zamineh-ye Hoghoogh-e Jaza-ye Omumi. new ed., revised by Abbas Shiri. 1st ed. [Foundations of General Criminal Law]. Tehran: Mizan. (In Persian)
 
B) Articles
8.    Aghababai, H., & Rezaeizadfar, B. (2014). The Criminalization of Drug Addiction in the Light of the Principle of Legal Paternalism. Motale'at-e Hoghoogh-e Kifari va Jormshenasi, 1(1), 1–21. (In Persian)
9.    Aghababai Taqanaki, A., Masoudi, E., Habibzadeh, M. J., & Mohammad-Taqizadeh, M. (2025). Feasibility Study of Implementing the Non-Molestation Orders against Domestic Violence in Iran's Criminal Policy: A Comparative Approach to the Common Law System. Pajuhesh-haye Hoghoogh-e Tatbighi, 29(2), 88–116. (In Persian)
10. Bayat, M., & Gholami, H. (2024). Victimological analysis of homeless people victimization. Pajuheshnameh-ye Hoghoogh-e Kifari, 15(29), 33–47. (In Persian)
11. Haditabar, E., & Alipour, A. (2014). The Decriminalization of Vagrancy and Begging Crimes (Offenses). Amuzeh-haye Hoghoogh-e Kifari, 7, 127–146. (In Persian)