پژوهش های حقوق تطبیقی

پژوهش های حقوق تطبیقی

اصول کلی حقوق در آرای دیوان داوری دعاوی ایران ـ ایالات متحده با نگاهی به فعالیت اخیر کمیسیون حقوق بین‌الملل⁕: بررسی اختیار دادن به داور در استناد به اصول کلی حقوق

نوع مقاله : مقالات علمی پژوهشی

نویسندگان
1 پژوهشگر دکتری حقوق بین‌الملل عمومی، دانشگاه پیام‌نور، تهران، ایران.
2 استادیار گروه حقوق، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
3 دانشیار گروه حقوق بین الملل، دانشگاه پیام نور، تهران ،ایران
4 استادیار گروه حقوق دانشگاه پیام‌نور، تهران، ایران.
10.48311/clr.2026.118610.82803
چکیده
از آن لحظه که کمیتۀ حقوقدانان مأمور نگارش اساسنامه دیوان دائمی داوری بین‌المللی در سال 1920 شد تاکنون حقوقدانان بر سر مفهوم اصول کلی حقوقی، کارکرد و جایگاه و روش استنباط آن با یکدیگر اتفاق نظر نداشته‌اند. مدتی است کمیسیون حقوق بین‌الملل سازمان ملل متحد مشغول شده است در موضوع اصول کلی حقوق بررسی و تحقیق کند. بزرگ‌ترین و مهم‌ترین ثمرۀ کار کمیسیون حقوق بین‌الملل از لحاظ عملی روش شناسایی اصول کلی حقوق است نه تعیین مصادیق آن. بررسی آرای دیوان داوری دعاوی ایران ـ ایالات متحده این امکان را فراهم می‌کند با دیدگاه داوران این دیوان به اصول کلی حقوقی آشنا شویم؛ روش کار داوران این دیوان در استخراج و استنباط اصول کلی حقوق معلوم نیست. داوران دیوان در آن قضایا که به اصول کلی حقوق متوسل شده‌اند وجود اصول را مسلم انگاشته‌اند. با توجه به تجارب حاصل از عملکرد داوران این دیوان باید از خود بپرسیم که آیا حاضریم بار دیگر در اختلافات احتمالی آینده به داور اختیار استفاده از اصول کلی حقوقی را بدهیم؟ چون در قراردادهای تجاری یا در قراردادهای سرمایه‌گذاری منابع ذی‌قیمت و سرمایه و اعتبار طرف‌ها و سرنوشت اجراشدن یا نشدن قرارداد با چند سطر یا چند صفحه موافقت‌نامه داوری در اختیار داور خواهد بود. به نظر ما اعطای چنین اختیاری به داور ریسک بالایی دارد چون در حال حاضر ملاک و معیاری برای تشخیص اصول کلی حقوقی وجود ندارد و قابلیت پیش‌بینی آن کم و تفسیرپذیری آن زیاد است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

5. منابع
1-5. منابع فارسی
الف) کتاب‌ها
1.       انصاری، باقر (1387). نقش قاضی در تحول نظام حقوقی. جلد اول. تهران: میزان.
2.       ایران‌پور، فرهاد (1390). نظام حقوقی حاکم بر قراردادهای تجاری بین‌المللی تحول از نظام‌های ملی به سوی نظام‌های بین‌المللی. تهران: مؤسسه مطالعات حقوقی شهر دانش.
3.       برانلی، یان (1396). اصول حقوق بین‌المللی عمومی، ترجمۀ محمد حبیبی. ویرایش هشتم، کرافورد. قم: دانشگاه مفید.
4.       پیران، حسین (1389). مسائل حقوقی سرمایه‌گذاری بین‌المللی. تهران: گنج دانش.
5.       پیران، حسین (1404). داوری تجاری بین‌المللی: نظری و عملی. تهران: شرکت چاپ و نشر بازرگانی.
6.       جنیدی، لعیا (1376). قانون حاکم در داوری‌های تجاری بین‌المللی. تهران: نشر دادگستر.
7.       خلیلیان، سید خلیل (1382). دعاوی حقوقی ایران و آمریکا مطرح در دیوان داوری لاهه. چاپ اول. تهران: شرکت سهامی انتشار.
8.       دالرز، رودولف و شروئر، کریستف (1391). اصول حقوق بین‌الملل سرمایه‌گذاری. تهران: شهر دانش.
9.       ساندرز، پیتر (1404). آیین داوری مدنی. مجلد دوازدهم (داوری). برگردان و پژوهش حسن محسنی و علی‌اصغر صانعیان. چاپ اول. تهران: شرکت سهامی انتشار.
10.   غمامی، مجید و محسنی، حسن (1404). آیین دادرسی مدنی فراملی. چاپ سوم. تهران: شرکت سهامی انتشار.
11.   غمامی، مجید و یادگاری، فهیمه (1398). حقوق سرمایه‌گذاری بین‌المللی. تهران: شرکت سهامی انتشار.
12.   فلسفی، هدایت‌الله (1394). صلح جاویدان و حکومت قانون و فرهنگ. تهران: نشر نور.
13.   فلسفی، هدایت‌الله (1404). سیر عقل در منظومه حقوق بین‌الملل. ویراست سوم. تهران: فرهنگ نشر.
14.   کاتوزیان، ناصر (1377). فلسفه حقوق (منطق حقوق). جلد سوم. تهران: شرکت سهامی انتشار.
15.   کاتوزیان، ناصر (1379). کلیات حقوق: نظریه عمومی. تهران: شرکت سهامی انتشار.
16.   کاکاوند، محمد (1399). حقوق داوری در آراء دادرسان و داوران. چاپ دوم. تهران: انتشارات نهاد با همکاری انتشارات دکتر محمدحسین شهبازی.
17.   محبی، محسن (1383). دیوان داوری دعاوی ایران ـ ایالات متحده (ماهیت، ساختار، عملکرد)، ترجمۀ محمد حبیبی مجنده. تهران: ناشر فردافر.
18.   موحد، محمدعلی (1386). درس‌هایی از داوری‌های نفتی. تهران: نشر کارنامه.
19.   نیک‌بین، مهدی (1403). اصول کلی حقوق در حقوق بین‌الملل سرمایه‌گذاری. چاپ اول. تهران: شرکت سهامی انتشار.
 
ب) مقالات
20.   افتخار جهرمی، گودرز (1394). دیوان داوری دعاوی ایران ـ ایالات متحده و عملکرد آن در قلمرو حقوق بین الملل. مجله حقوقی، نشریه دفتر خدمات حقوق بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران، 12(16 و 17)، 5-61.
21.   پیری، حیدر (1404). کارکردها و رویکردهای دیوان بین‌المللی دادگستری ـ استثناء «منافع امنیتی اساسی» با تأکید بر قضیه نقض‌های ادعایی عهدنامه مودت. فصلنامه پژوهش‌های حقوق تطبیقی، 29(4).
22.   صفایی، حسین (1372). تعیین قانون حاکم بر ماهیت دعوی در داوری‌های بین المللی. مجله دانشکده حقوق دانشگاه تهران، (30).
23.   فلسفی، هدایت‌الله (1404). روش‌های منطقی شناخت حقوق بین‌الملل». مجله تحقیقات حقوقی، نشریه دانشکده حقوق دانشکده شهید بهشتی.
24.   کریمی، عباس و کریمی، سحر (1396). اعمال نظریه تعدد قوانین «دسپاژ» در روند انتخاب قانون حاکم. فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی، 47(1).
25.   محمودی کردی، زهرا (1397). ماهیت اصول کلی حقوقی و کارکردهای آن در حقوق بین‌الملل». مجله حقوقی، (58).
26.   موحد، محمدعلی (1369). دعاوی کنسرسیوم در برابر دیوان داوری دعاوی ایران ـ‌ ایالات متحده (ذکر خیری از میشل ویرالی). مجله کانون وکلای دادگستری، (153 و 152).
27.   نیاورانی، فاطمه؛ رحیمی، فتح الله و حبیب زاده، توکل (1404). نظم حقوقی حاکم بر سرمایه‌گذاری خارجی در روابط ایران و ایالات متحده آمریکا و استانداردهای حمایت از آن. مجله پژوهش‌های حقوقی، 24(63).
28.   وردروس، آلفرد (1374). اصول کلی حقوق بین‌الملل در نظام منابع حقوق بین‌الملل، ترجمۀ اردشیر امیرارجمند. مجله تحقیقات حقوقی، (16 و 17).
 
ج) آراء
29.   مرکز امور حقوقی بین‌المللی، مجموعه آرای دیوان داوری دعاوی ایران ـ ایالات متحده، جلد اول تا جلد دوازدهم، تهران: انتشارات ریاست جمهوری.
 
2-5. منابع انگلیسی
A) Books
1.    Bledsoe, R. L. & Boleslaw, A. B. (1987). The International Law Dictionary. London: ABC- CL10.
2.    Crawford, J. (2012). Brownlie’s Principles of Public international Law, 8th Edition. Oxford.
3.    Mosler, H. (1981). General Principles of Law, in Bernhardt (ed). vol.1. Encyclopedia of Public International Law.
4.    Shaw, M. N. (2008). International Law. Cambridge.
5.    Thirlway, H. (2013). The Law and procedure of the international Court of Justice: Fifty years of Juris prudence. Oxford.
 
B) Articles
6.    Alpa, G. (1994). General principal of Law. Annual Survey of International and corporative law, 1. (1).
7.    Forteau, M. (2018). General principles of International procedural Law. Oxford public International Law.
8.    McNair, L. Q.C. (1957). The General Principles Recognized by Civilized Nations. BYIL.
9.    Raimondo, F.O. (2007). General Principles of Law in the decisions of International Criminal Courts and Tribunals. University of Amsterdam.
10. Wang,Y. (2022). The origins and operation of the General principles of law as Gap fillers. Journal of International Dispute settlement, Oxford.
 
In Persian
A) Books
1.    Ansari, B. (2008). The Role of the Judge in the Evolution of the Legal System. first publication. Tehran: Mizan. (in Persian)
2.    Iranpour, F. (2011). The legal system governing international commercial contracts: the evolution from national systems to international systems. Tehran: ShahreDanesh Legal Studies Institute. (in Persian)
3.    Branly, I. (2017). Principles of Public International Law, translated by Mohammad H. 8th edition, Crawford. Qom: Mofid University. (in Persian)
4.    Piran, H. (2010). Legal Issues of International Investment. Tehran: GanjeDanesh. (in Persian)
5.    Piran, H. (1404). International Commercial Arbitration: Theory and Practice. Tehran: Sahamy Enteshar Publishing Company. (in Persian)
6.    Junaidi, L. (1997). The Law Governing International Commercial Arbitration. Tehran: Dadgostar Publication. (in Persian)
7.    Khalilian, S. Kh. (2003). Legal disputes between Iran and the United States in the Hague Arbitration Court. first publication. Tehran: Sahamy Enteshar Publishing Company. (in Persian)
8.    Dallers, R. & Schroer, Ch. (2012). Principles of International Investment Law. Tehran: ShahreDanesh. (in Persian)
9.    Saunders, P. (1404). Civil Arbitration Law. Volume 12 (Arbitration). translated and researched by Mohseni, H. & Saneian A. A. first publication. Tehran: Sahamy Enteshar Publishing Company. (in Persian)
10. Ghamami, M. & Mohseni H. (1404). Transnational Civil Procedure. third publication. Tehran: Sahamy Enteshar Publishing Company. (in Persian)
11. Ghamami, M. & Yadegari, F. (2019). International Investment Law. Tehran: Sahamy Enteshar Publishing Company. (in Persian)
12. Falsafi, H. (2015). Eternal Peace and the Rule of Law and Culture. Tehran: Noor Publishing. (in Persian)
13. Falsafi, H. (1404). The Path of Reason in the System of International Law. 3rd Edition. Tehran: Farhang Publishing House. (in Persian)
14. Katouzian, N. (1998). Philosophy of Law (Logic of Law). Volume 3. Tehran: Sahamy Enteshar Publishing Company. (in Persian)
15. Katouzian, N. (1990). Totality of Law: General Theory. Tehran: Sahamy Enteshar Publishing Company. (in Persian)
16. Kakavand, M. (2019). Arbitration Law in Judges' and Arbitrators' Decisions. 2nd publication. Tehran: Nahad Publications in Cooperation with Mohammad Hossein Shahbazi Publications. (in Persian)
17. Mohebbi, M. (2004). The United States-Iran Arbitration Tribunal (Nature, Structure, Function), translated by Habibi Mojndeh M. Tehran: Fardafar Publishers. (in Persian)
18. Movahed, M. A. (2007). Lessons from Oil Arbitrations. Tehran: Karname Publisher. (in Persian)
19. Nikbin, M. (1403). General Principles of Law in International Investment Law. first publication. Tehran: Sahamy Enteshar Publishing Company. (in Persian)
 
B) Articles
20. Iftikhar Jahromi, G. (2015). The Iran-United States Arbitration Court and its Performance in the Sphere of International Law. Legal Journal of the International Law Services Office of the Islamic Republic of Iran, 12, (16 & 17). (in Persian)
21. Piri, H. (2015). Functions and Approaches of the International Court of Justice - The "Essential Security Interests" Exception with Emphasis on the Case of Alleged Violations of the Treaty of Amity. Quarterly Journal of Comparative Law Research, 29, (4). (in Persian)
22. Safaei, H. (1993). Determining the Law Governing the Nature of the Claim in International Arbitration. Journal of the Faculty of Law, University of Tehran, 30. (in Persian)
23. Falsafi, H. (1995). Logical Methods of Understanding International Law. Journal of Legal Research, Publication of the Faculty of Law, Shahid Beheshti University. (in Persian)
24. Karimi, A. & Karimi, S. (2017). Applying the Theory of Multiple Laws of "Despague" in the Process of Selecting the Governing Law. Quarterly Journal of Private Law Studies, 47(1). (in Persian)
25. Mahmoudi Kordi, Z. (2018). The Nature of General Legal Principles and Their Functions in International Law. Legal Journal, (58). (in Persian)
26. Movahed, M. A. (1980). Consortium Claims Before the Iran-United States Arbitration Tribunal (A Kind Note from Michel Virali). Journal of the kanoonevocala, 153 & 152. (in Persian)
27. Niavaran, F.; Rahimi, F. & Habibzadeh, T. (1985). The Legal Order Governing Foreign Investment in Iran-United States Relations and Its Standards of Support. Journal of Legal Research, 24, (63). (in Persian)
28. Verdros, A. (1995). General Principles of International Law in the System of International Law Sources. Translated by Amir-Arjomand A. Journal of Legal Research, 16 & 17. (in Persian)
 
C) Judgment’s
29. Center for International Legal Affairs, Collection of Opinions of the Iran-United States Arbitration Tribunal, Volumes 1 to 12, Tehran: Riasatejomhory Publications.