5. منابع
5-1. منابع فارسی و عربی
الف) کتاب‌ها
1) خراسانی، محمدکاظم (1389). کفایه‌الاصول. جلد اول. قم: مجمع الفکر الاسلامی.
2) خویی، سید ابوالقاسم (1377). محاضرات فی الأصول. جلد دوم. قم: موسسه النشر الاسلامی.
ب) مقالات
3) احمدزاده، رضا و سلامی، شادی (1403). تحلیل و ارزیابی ارتباط میان استفاده از فناوری‌های نوین در فرآیند قضایی با کاهش اطاله دادرسی از منظر حقوق ایران. مطالعات حقوق، 6(44)، 91-122.
4) بیکی شورکی، مهدی و فلاح، محمدرضا (1403). بررسی تغییرات ضروری در ساختار، سازمان و تشکیلات قضایی برای اجرای دادرسی الکترونیکی. مطالعات حقوقی فضای مجازی، 2(3)، 29-40.
5) خالویی تفتی، سید سجاد و آقاعباسی، رضا (1400). اهمیت و نقش دادرسی الکترونیکی در رسیدگی‌های قضایی. پژوهش و مطالعات علوم اسلامی، 3(28)، 105-118.
6) دهقانی، مجید و فلاح، محمدرضا (1399). مؤلفه‌ها و الزامات دادرسی الکترونیکی اطفال و نوجوانان. حقوق پزشکی، 52(14)، 577-587.
7) زرکلام، ستار (1391). دادرسی‌های الکترونیکی؛ ضرورت‌ها، الزامات و چالش‌ها. آموزه‌های حقوق کیفری، 9(3)، 129-150.
8) غلامپور، مهدی؛ فرجیها، محمد؛ صابر، محمود و حبیب‌زاده، محمدجعفر (1397). سازوکارهای نظارت بر بازداشتگاه‌ها و زندان‌ها در پرتو اسناد بین‌المللی و حقوق کیفری تطبیقی. پژوهش‌های حقوق تطبیقی، 22(4)، 191-220.
9) فیض‌الهی، نجات؛ سرتیبی زرنق، محمد؛ موقری، احمد و خلیل‌اللهی، موسی (1403). امکان‌سنجی اقناع وجدانی قاضی در دادرسی الکترونیک. مطالعات میان‌رشته‌ای حقوق و تربیت اسلامی، 1(2)، 41-54. https://doi.org/10.22034/nric.2025.2051156.1014.
10) مهرافشان، علی‌رضا (1393). رسیدگی به اتهام از طریق ویدئوکنفرانس. مطالعات حقوقی، 6(4)، 155-182. https://doi.org/10.22099/jls.2015.3034.
11) مؤذن‌زادگان، حسن‌علی و روستا، نرجس (1396). دادرسی الکترونیکی در رویارویی با جرایم رایانه‌ای: چالش‌ها و بایسته‌ها. حقوقی دادگستری، 81(100)، 169-195. https://doi.org/10.22106/jlj.2017.30596.
12) مؤذن‌زادگان، حسن‌علی و مولابیگی، علی (1400). بررسی حقوقی ـ فقهی شهادت از راه دور با نگاهی به دیدگاه قضات کیفری یک استان تهران. دیدگاه‌های حقوق قضایی، 26(94)، 223-249، فاقد کد یکتا.
13) نعمتی، مژگان؛ حبیب‌زاده، محمدجعفر و فرجیها، محمد (1403). زندان به‌مثابه دادگاه؛ محاکمه الکترونیکی متهم زندانی. آموزه‌های حقوق کیفری، 21(28)، 63-102. https://doi.org/10.30513/cld.2025.7322.2162.
14) نعمتی، مژگان؛ مهرا، نسرین و راسته، مرتضی (1404). چالش‌های ناشی از کاربست فنّاوری‌های نوین در برگزاری جلسات علنی دادگاه‌های کیفری ایران. حقوق فناوری‌های نوین، 6(11)، 115-137. https://doi.org/10.22133/mtlj.2024.455558.1326.
15) وجدانی، اسماعیل؛ حسینی‌مقدم، سید حسن و محمدی، سام (1401). چالش‌های اجرای دادرسی الکترونیکی در حقوق ایران از منظر دادرسی عادلانه و حقوق اصحاب دعوا. مطالعات حقوق خصوصی، 52(1)، 191-211. https://doi.org/10.22059/jlq.2021.316541.1007486.
16) وجدانی، اسماعیل؛ حسینی‌مقدم، سید حسن و محمدی، سام (1403). اصل تناظر در دادرسی الکترونیکی با نگاه به حقوق آمریکا. مطالعات فقه اقتصادی، 6(5)، 939-956. https://doi.org/10.22034/ejs.2024.444754.1706.
17) وحدتی، مهدی؛ طاهرخانی، حسین؛ ساورایی، پرویز و نورشرق، جمشید (1399). بررسی چالش‌ها و رفع تعارض مقررات مربوط به دادرسی الکترونیکی در نظام حقوقی ایران با نگرش تطبیقی در حقوق فرانسه. پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، (26)، 241-274.https://doi.org/10.22091/csiw.2020.5070.1707 .
ج) پایان‌نامه/ رساله‌ها
18) نعمتی، مژگان (1405). دسترسی متهمان به عدالت در بستر الگوی مطلوب دادرسی الکترونیکی. رساله دکتری تخصصی در رشته حقوق کیفری و جرمشناسی، دانشکده حقوق، دانشگاه تربیت مدرس.
د) خبرگزاری ها و منابع برخط
19) خبرگزاری تسنیم (1403). «۸۰ درصد جلسات تحقیق و رسیدگی پرونده‌ها آنلاین برگزار می‌شود». قابل‌دسترس در: https://tn.ai/2994736 (آخرین بازدید: ۱۶ شهریور ۱۴۰۴).
20) خبرگزاری مهر (1403 الف). «اظهارات علی صالحی، دادستان تهران». قابل‌دسترس در: https://www.mehrnews.com/news/6189581 (آخرین بازدید: ۱۶ شهریور ۱۴۰۴).
21) خبرگزاری مهر (1403 ب). «اظهارات علی اکبر شیرسوار، معاون قضایی دادگستری استان مازندران». قابل‌دسترس در: https://www.mehrnews.com/x37f4C (آخرین بازدید: ۱۶ شهریور ۱۴۰۴).
22) مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه [مافا] (۱۴۰۱). «۷۷ درصد دادرسی زندانیان در خردادماه به‌صورت الکترونیک برگزار شد». قابل‌دسترس در: https://mafa.eadl.ir/news/01041575 (آخرین بازدید: ۱۶ شهریور ۱۴۰۴).
23) مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه [مافا] (۱۴۰2). «قوه قضاییه در مسیر هوشمندسازی و گسترش عدالت». قابل‌دسترس در: https://mafa.eadl.ir/news/341 (آخرین بازدید: ۱۶ شهریور ۱۴۰۴).
24) مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه [مافا] (۱۴۰3). «برگزاری جلسات دادرسی و دادگاه‌ها بدون مراجعه حضوری افراد به محاکم در استان فارس». قابل‌دسترس در: https://mafa.eadl.ir/news/539 (آخرین بازدید: ۱۶ شهریور ۱۴۰۴).
5-2. منابع لاتین
A) Books
1) Ayres, L.; Knafl, K.; Fisher, L., & Ransom, D. (2008). Typological Analysis. In The SAGE Encyclopedia of Qualitative Research Methods. Thousand Oaks: SAGE Publications Inc., https://doi.org/10.4135/9781412963909.n472
B) Laws and Regulations
2) Code de procédure pénale [Code of Criminal Procedure]. (1957). (France).
3) Constitution of Finland. (1999). (731/ 1999). (Finland).
4) Coronavirus Aid, Relief, and Economic Security Act, Pub. L. No. 116-136, 134 Stat. 281 (2020). (USA).
5) Courts (Remote Participation) Act 2010. (New Zealand).
6) Criminal Appeal Act 1968. (United Kingdom).
7) Criminal Code, R.S.C. 1985, c C-46. (Canada).
8) Criminal Justice Act 2003. (United Kingdom).
9) Criminal Procedure Act 2011. (New Zealand).
10) Criminal Procedure Act. (1997). (689/1997). (Finland).
11) Federal Rules of Criminal Procedure [FRCrP]. (1946). (USA).
12) New Zealand Bill of Rights Act 1990. (New Zealand).
13) Ordonnance n° 2020-303 du 25 mars 2020 portant adaptation de règles de procédure pénale sur le fondement de la loi n° 2020-290 du 23 mars 2020 d'urgence pour faire face à l'épidémie de covid1-19 [Ordinance No. 2020-303 of March 25, 2020 adapting criminal procedure rules on the basis of Law No. 2020-290 of March 23, 2020 on the emergency to deal with the covid-19 epidemic]. (2020). Journal officiel de la République française, JORF n°0074 du 26 mars 2020. (France).
14) Strafprozessordnung [StPO] [Code of Criminal Procedure]. (1987). (BGBl. I S. 1074, 1319). (Germany).
15) The Criminal Procedure Rules 2020, SI 2020/759. (United Kingdom).
C) Legislative and Governmental Documents
16) Council of Europe. (1950). Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms. 213 U.N.T.S. 222.
17) Crown Prosecution Service. (2023). Live links. Retrieved September 26, 2025, from https://www.cps.gov.uk/legal-guidance/live-links (United Kingdom).
18) Deutscher B. (2016). Entwurf eines Gesetzes zur Einführung der elektronischen Akte in Strafsachen und zur weiteren Förderung des elektronischen Rechtsverkehrs [Draft Law on the Introduction of the Electronic File in Criminal Matters and on the Further Promotion of Electronic Legal Communication]. Drucksache 18/9416. (Germany).
19) National Courts Administration. (2020). The National Courts Administration gave instructions on remote sessions – the aim is to lower the threshold. Tuomioistuinvirasto. https://tuomioistuinvirasto.fi/en/index/ajankohtaista/currentissues/2020/thenationalcourtsadministrationgaveinstructionsonremotesessions-theaimistolowerthethreshold.html (Finland).
D) Judicial Decisions
20) Conseil Constitutionnel [Constitutional Council]. (2019). Décision n° 2019-802 QPC. (France).
21) Conseil Constitutionnel [Constitutional Council]. (2021). Décision n° 2020-872 QPC. (France).
22) Cour de cassation, chambre criminelle [Court of Cassation, Criminal Chamber]. (2023). Pourvoi n° 23-85.403. (France).
23) Cour de cassation, chambre criminelle [Court of Cassation, Criminal Chamber]. (2025). Pourvoi n° 25-81.004. (France).
24) Oberlandesgericht Stuttgart [Higher Regional Court of Stuttgart]. (2012). Beschluss vom 03.05.2012 (Az. 4 Ws 66/12). (Germany).
25) Supreme Court of Finland. (2021a). KKO:2021:91 – Participation of a judge in a hearing by video link. https://korkeinoikeus.fi/en/index/ennakkopaatokset/shortsummariesofselectedprecedentsinenglish/2021/kko202191.html (Finland).
26) Supreme Court of Finland. (2021b). KKO:2021:92 – Participation of a judge and the defendant in a main hearing by video link. https://korkeinoikeus.fi/en/index/ennakkopaatokset/shortsummariesofselectedprecedentsinenglish/2021/kko202192.html (Finland).
In Persian and Arabic
A) Books
1) Khoei, S. A. (1999). Mohazarat fi al-osul, Vol. 2. Qom: Mo’asseseh al-Nashr al-Eslami. (in Arabic)
2) Khorasani, M. K. (2010). Kefayat al-osul, Vol. 1. Qom: Majma’ al-Fekr al-Eslami. (in Arabic)
B) Articles
3) Ahmadzadeh, R. & Salami, Sh. (2024). Analysis and Evaluation of the Relationship between the Use of Modern Technologies in Judicial Proceedings and the Reduction of Trial Delay from the Perspective of Iranian Law. Legal Studies, 6(44), 91–112. (in Persian)
4) Beyki Shurki, M. |& Fallah, M. R. (2024). Examining the Necessary Changes in the Judicial Structure, Organization, and Formations for the Implementation of Electronic Proceedings. Legal Studies of Cyberspace, (3), 29–40. (in Persian)
5) Dehqani, M. & Fallah, M. R. (2020). Components and Requirements of Electronic Proceedings for Children and Adolescents. Medical Law, 52(14), 577–587. (in Persian)
6) Feyzollahi, N.; Sartibi Zarnaq, M.; Mowqeri, A. & Khalilollahi, M. (2024). Feasibility Study of the Judge's Conscientious Conviction in Electronic Proceedings. Interdisciplinary Studies in Law and Islamic Education, 1(2), 41–54. https://doi.org/10.22034/nric.2025.2051156.1014 (in Persian)
7) Gholampour, M.; Farajiha, M.; Saber, M. & Habibzadeh, M. J. (2018). Supervisory Mechanisms over Detention Centers and Prisons in Light of International Instruments and Comparative Criminal Law. Comparative Law Research, 22(4), 191–220. https://doi.org/20.1001.1.22516751.1397.22.4.5.5 (in Persian)
8) Khalouyi Tafti, S. S. & Agha Abbasi, R. (2021). The Importance and Role of Electronic Proceedings in Judicial Hearings. Research and Studies in Islamic Sciences, 3(28), 105–118. (in Persian)
9) Mehrafshan, A. (2014). Trial on Charge via Video Conference. Legal Studies, 6(4), 155–182. https://doi.org/10.22099/jls.2015.3034 (in Persian)
10) Mo’azenzadegan, H. A. & Mowlabeygi, A. (2021). Legal-Jurisprudential Examination of Remote Testimony with a View to the Opinions of Criminal Judges in a Province of Tehran. Judicial Law Perspectives, 26(94), 223–249. (in Persian)
11) Mo’azenzadegan, H. A. & Rusta, N. (2017). Electronic Proceedings in Confronting Cyber Crimes: Challenges and Requirements. Judicial Law Quarterly, 81(100), 169–195. https://doi.org/10.22106/jlj.2017.30596 (in Persian)
12) Nemati, M.; Habibzadeh, M. J. & Farajiha, Mo. (2024). Prison as Courtroom; Electronic Trial of Incarcerated Defendants. Criminal Law Doctrines, 21(28), 63–102. https://doi.org/10.30513/cld.2025.7322.2162 (in Persian)
13) Nemati, M.; Mahra, N. & Rasteh, M. (2025). Challenges Arising from the Use of New Technologies in Holding Public Sessions of Iranian Criminal Courts. Law and Emerging Technologies, 6(11), 115–137. https://doi.org/10.22133/mtlj.2024.455558.1326 (in Persian)
14) Vahdati, M.; Taherkhani, H.; Savraei, P. & Noursharq, J. (2020). Examining the Challenges and Resolving the Conflict of Regulations Related to Electronic Proceedings in Iran's Legal System with a Comparative View of French Law. Comparative Research on Islamic and Western Law, (26), 241–274. https://doi.org/10.22091/csiw.2020.5070.1707 (in Persian)
15) Vejdani, E.; Hosseini Moghaddam, S. H. & Mohammadi, S. (2022). Challenges of Implementing Electronic Proceedings in Iranian Law from the Perspective of Fair Trial and the Rights of Litigants. Private Law Studies, 52(1), 191–211. https://doi.org/10.22059/jlq.2021.316541.1007486 (in Persian)
16) Vejdani, E.; Hosseini Moghaddam, S. H. & Mohammadi, S. (2024). The Principle of Adversarial Proceedings in Electronic Proceedings with a View to American Law. Economic Jurisprudence Studies, 6(5), 939–956. https://doi.org/10.22034/ejs.2024.444754.1706 (in Persian)
17) Zarkalam, S. (2012). Electronic Proceedings: Necessities, Requirements, and Challenges. Criminal Law Doctrines, 9(3), 129–150. (in Persian)
C) Thesis
18) Nemati, M. (2026). Defendants' Access to Justice within the Framework of a Desirable Model for Electronic Proceedings. Doctoral dissertation in Criminal Law and Criminology, Faculty of Law, Tarbiat Modares University. (in Persian)
D) News Agencies & Online Sources
19) Mehr News Agency. (2024a). “Ezharat-e Ali Salehi, dadsetan-e Tehran”. Retrieved from https://www.mehrnews.com/news/6189581/ (last visited: September 7, 2025). (in Persian)
20) Mehr News Agency. (2024b). “Ezharat-e Ali Akbar Shirsavar, mo’aven-e qazayi-ye dadgostari-ye ostan-e Mazandaran”. Retrieved from https://www.mehrnews.com/x37f4C (last visited: September 7, 2025). (in Persian)
21) Statistics and Information Technology Center of the Judiciary [MAFA]. (2022). “77 darsad-e dadrasi-ye zendaniyan dar Khordad mah be surat-e electronik bar-gozar shod”. Retrieved from https://mafa.eadl.ir/news/01041575 (last visited: September 7, 2025). (in Persian)
22) Statistics and Information Technology Center of the Judiciary [MAFA]. (2023). “Qoveh-ye Qazaiyeh dar masir-e hushmand-sazi va gostaresh-e edalat”. Retrieved from https://mafa.eadl.ir/news/341 (last visited: September 7, 2025). (in Persian)
23) Statistics and Information Technology Center of the Judiciary [MAFA]. (2024). “Bargozari-ye jalasat-e dadrasi va dadgah-ha bedun-e moraje’e-ye hozuri-ye afrad be mahakem dar ostan-e Fars”. Retrieved from https://mafa.eadl.ir/news/539 (last visited: September 7, 2025). (in Persian)
24) Tasnim News Agency. (2024). “80 darsad-e jalasat-e tahqiq va residegi-ye parvande-ha online bar-gozar mi-shavad”. Retrieved from https://tn.ai/2994736 (last visited: September 7, 2025). (in Persian)
